Χρῆστος Κατσέας

Στὰ ἀπομνημονεύματά της μὲ τίτλο: «Freedom: Memoirs – 1954-2021», ἡ πρώην καγκελάριος τῆς Γερμανίας, Ἄνγκελα Μέρκελ, καταγράφει τὴν ἀπορία καὶ τὸν αἰφνιδιασμὸ ποὺ τῆς προκάλεσε ἡ «ἀμείλικτη» στάση τοῦ τότε Ἕλληνα πρωθυπουργοῦ, Ἀλέξη Τσίπρα, κατὰ τὴ διάρκεια τῶν κρίσιμων διαπραγματεύσεων γιὰ τὴν ἀντιμετώπιση τῆς ἑλληνικῆς κρίσης χρέους.

Ἡ Μέρκελ ἀνακαλεῖ τὴ δυναμικὴ ποὺ ἀνέδειξε ὁ Τσίπρας στὶς συζητήσεις τοῦ 2010, ὅπου ἀποδείχθηκε ἕνας «διαπραγματευτῇς ἀνθεκτικὸς καὶ ἐπινοητικὸς πέραν τῶν προσδοκιῶν». Στὶς μνῆμες της ἀπὸ τὶς τεταμένες διαβουλεύσεις τοῦ Ἰουνίου 2015, καταγράφει τὴν κατάπληξή της ὅταν ὁ Τσίπρας, σὲ τηλεφωνικὴ ἐπικοινωνία παρουσία καὶ τοῦ Γάλλου προέδρου Φρανσουὰ Ὀλάντ, τὴν ἐνημέρωσε γιὰ τὴν πρόθεσή του νὰ προκηρύξει δημοψήφισμα. Σὲ σχετικὴ ἐρώτησή της γιὰ τὴν ἐπίσημη κυβερνητικὴ θέση ὡς πρὸς τὸ διακύβευμα τοῦ δημοψηφίσματος, ἡ ἀπάντηση τοῦ Τσίπρα: —«ὅτι ἡ κυβέρνησή του δὲν θὰ εἰσηγεῖτο τὴν ὑπερψήφιση τοῦ προγράμματος διάσωσης»—, τὴν αἰφνιδίασε βαθύτατα.

«Ἦταν ἴσως ἡ πλέον ἀναπάντεχη στιγμὴ στὶς ἀμέτρητες πολιτικὲς ἐπικοινωνίες ποὺ εἶχα ὡς καγκελάριος. Γιὰ λίγα δευτερόλεπτα, τόσο ὁ Ὀλὰντ ὅσο καὶ ἐγὼ παραμείναμε βουβοί», σημειώνει χαρακτηριστικά. Ἀκολούθησε ἡ ἐπιβολὴ περιορισμῶν στὴν κίνηση κεφαλαίων γιὰ νὰ ἀποτραπεῖ ἡ ἀνεξέλεγκτη φυγὴ καταθέσεων, ἐνῷ στὸ δημοψήφισμα τῆς 5ης Ἰουλίου 2015, τὸ 61,3% τῶν Ἑλλήνων τάχθηκε ἐναντίον τοῦ προτεινόμενου προγράμματος.

Παρὰ τὴν καταδικαστικὴ ψῆφο, ἡ Μέρκελ διατήρησε ἀκλόνητη τὴν ἐπιδίωξή της γιὰ τὴ διατήρηση τῆς Ἑλλάδας στὴν εὐρωζώνη. Στὶς 12 Ἰουλίου, συγκάλεσε μαραθώνιες διαπραγματεύσεις μὲ Ἕλληνες ἀξιωματούχους, τὸν Ὀλὰντ καὶ τὸν Ζάν-Κλὸντ Γιοῦνκερ, καταλήγοντας τελικῶς σὲ νέο πρόγραμμα διάσωσης χρηματοδοτούμενο ἀπὸ τὸν Εὐρωπαϊκὸ Μηχανισμὸ Σταθερότητας (E.S.M.). «Ἡ Ἑλλάδα, πλέον, εἶχε διασωθεῖ», ἀναφέρει στὶς σελίδες τῆς «αὐτοβιογραφίας».

Ἡ ἑλληνικὴ κρίση χρέους, ἡ ὁποία κορυφώθηκε στὰ τέλη τοῦ 2009, ὤθησε τὶς διαδοχικὲς κυβερνήσεις τῆς χώρας σὲ δρακόντεια μέτρα λιτότητας, προκαλῶντας κοινωνικὲς ἀναταραχὲς καὶ ἔντονες διαμαρτυρίες. Δάνεια διάσωσης ἐξασφαλίστηκαν ἀπὸ τὸ Διεθνὲς Νομισματικὸ Ταμεῖο, τὴν Εὐρωομάδα καὶ τὴν Εὐρωπαϊκὴ Κεντρικὴ Τράπεζα —τὰ τρία μέρη τῆς ἐπονομαζόμενης «Τρόϊκας»—, σὲ τρεῖς διαδοχικὲς φάσεις τὸ 2010, 2012 καὶ 2015.

Ἡ Μέρκελ ἐπανέρχεται στὴν πολιτική της σχέση μὲ τὸν Τσίπρα, σημειώνοντας, τὴ συνάντησή τους τὸ 2019, ὅπου ὁ Ἕλληνας ἡγέτης ἐξήγησε τὴν ἀνάγκη νὰ ἀποδείξει στοὺς πολῖτες ὅτι ἡ κυβέρνησή του ἐξάντλησε κάθε πιθανότητα ἀποδέσμευσης ἀπ’ τὴν Τρόϊκα. «Τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ δημοψηφίσματος, ἂν καὶ ἀρνητικὸ πρὸς τὴ διάσωση, δὲν ἀναιροῦσε τὴν ἐπιθυμία τῆς πλειοψηφίας τῶν Ἑλλήνων γιὰ παραμονὴ στὸ εὐρώ, κάτι ποὺ ἐπιβεβαιώθηκε ἀπὸ τὴν ἐπανεκλογή του Τσίπρα τὸν Σεπτέμβριο τοῦ 2015». «Τὸ εὐρὼ ἀποδείχθηκε ἀνθεκτικότερο», καταλήγει ἡ Μέρκελ.

Τὰ σχόλια τῆς Μέρκελ γιὰ τὶς σκληρὲς διαπραγματεύσεις τοῦ 2015 ἔχουν προκαλέσει ἔντονο διάλογο στὸν ἑλληνικὸ Τύπο, ἐνῷ ἡ αὐτοβιογραφία της ἔχει συγκεντρώσει παγκόσμιο ἐνδιαφέρον, λόγῳ τῶν ἀναφορῶν της στὶς σχέσεις μὲ ἡγετικὲς προσωπικότητες ὅπως ὁ Ντόναλντ Τρὰμπ καὶ ὁ Βλαντιμὶρ Πούτιν.

Στὰ δικά μας…τώρα:

Ἡ ἀνασκόπηση τῆς Ἄνγκελα Μέρκελ γιὰ τὴν ἑλληνικὴ κρίση χρέους, ἀποτυπώνει μιὰ μονόπλευρη καὶ περιορισμένη εἰκόνα τῶν γεγονότων τοῦ 2015, στὴν ὁποία ἡ καγκελάριος φαίνεται νὰ παραγνωρίζει τὶς ἀνθρώπινες τραγωδίες ποὺ προκάλεσαν οἱ πολιτικές της. Ἂν καὶ ἡ ἴδια προβάλλει τὴ διάσωση τῆς Ἑλλάδας ὡς «ἐπιτυχία», ἡ πραγματικότητα γιὰ τὴ χώρα παρέμεινε ἐπώδυνη καὶ καταστροφική. Οἱ ἡγέτες τῆς Εὐρώπης, μὲ πρῶτο τὴ Μέρκελ, ἀντιμετώπισαν τὴν κρίση ὡς καθαρὰ τεχνικὸ καὶ οἰκονομικὸ ζήτημα, ἀδιαφορῶντας γιὰ τὶς κοινωνικὲς συνέπειες τῶν σκληρῶν μέτρων λιτότητας ποὺ ἐπιβλήθηκαν.

Ἡ Μέρκελ καταγράφει τὶς διαπραγματεύσεις μὲ τὸν Ἀλέξη Τσίπρα χωρὶς νὰ ἀποτυπώνει τὴν πλήρη εἰκόνα τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας ποὺ πλήρωσε τὸ τίμημα τῶν ἀποφάσεων ποὺ ἐλήφθησαν μακριὰ ἀπὸ τὸν λαό. Παρὰ τὴν ἀναγνώριση τοῦ Τσίπρα ὡς «ἰσχυροῦ διαπραγματευτῇ», παραλείπεται ἡ ἀναφορὰ στὴν πίεση ποὺ ἀσκήθηκε στὴν Ἑλλάδα γιὰ νὰ ὑπογράψει τὸ τρίτο πρόγραμμα διάσωσης, τὸ ὁποῖο εἶχε σοβαρὲς συνέπειες γιὰ τὴν οἰκονομικὴ καὶ πολιτικὴ κυριαρχία τῆς χώρας.

Ἡ στάση του Τσίπρα, παρ’ ὅλο ποὺ ἀντιμετωπίστηκε ὡς ἀπόπειρα ἀντίστασης στὴν ἀρχή, θεωρήθηκε ἀπὸ πολλοὺς ὡς συμβιβασμὸς καὶ ὑποχώρηση!, καθὼς ἐν τέλει ὑπέγραψε τὴν συμφωνία παρὰ τὴν ἀντίθεση τοῦ λαοῦ!. Τὸ δημοψήφισμα τοῦ 2015, ἂν καὶ ἔδειξε τὴν ἀντίθεση τῶν Ἑλλήνων στὴν πολιτικὴ τῆς Εὐρώπης, εἶχε σὰν ἀποτέλεσμα τὴν ἀποδοχὴ ἑνὸς προγράμματος ποὺ ἐπέφερε περισσότερη λιτότητα καὶ κοινωνικὴ ἀποσύνθεση. Ἡ Μέρκελ, παραμένοντας πιστὴ στὴν —δογματική— πολιτικὴ τῆς παραμονῆς τῆς Ἑλλάδας στὸ εὐρώ, ἀγνόησε τὶς καταστρεπτικὲς συνέπειες τῶν μέτρων ποὺ ἔπληξαν ἀνεπανόρθωτα τὴν κοινωνικὴ συνοχὴ καὶ τὴν οἰκονομία τῆς χώρας.

Ἀκόμη καὶ μετὰ τὴν ἐξάντληση τῶν ἐναλλακτικῶν, ἡ ἀναφορὰ τῆς Μέρκελ τὸ 2019 στὴν «ἀδυναμία» τῆς ἑλληνικῆς κυβέρνησης νὰ ἀπεμπλακεῖ ἀπὸ τὴν Τρόϊκα ἀποκαλύπτει τὴν ἀδυναμία κατανόησης τῆς πολιτικῆς δυναμικῆς στὴν Ἑλλάδα. Ἡ ἐμμονὴ τῆς Γερμανίας καὶ τῆς Ε.Ε. στὴ διατήρηση τῆς Ἑλλάδας στὸ εὐρὼ ὑπῆρξε μιὰ ἀπόφαση πού, ἀντὶ νὰ λειτουργήσει ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, ἀποδείχθηκε καταστροφικὴ γιὰ τὴν κοινωνία, φορτώνοντάς την μὲ δυσβάστακτα χρέη καὶ μιὰ κρίση ἀνεργίας ποὺ δὲν εἶχε προηγούμενο.

Ἡ Μέρκελ, ἐπιμένοντας στὴν «ἐπιτυχία τῆς διάσωσης», παραλείπει νὰ ἀναγνωρίσει τὴν πραγματικότητα τοῦ κοινωνικοῦ κόστους ποὺ ὑπῆρξε τὸ τίμημα γιὰ τὴν παραμονὴ τῆς Ἑλλάδας στὴν εὐρωζώνη. Ἡ ἀποστασιοποίηση ἀπὸ τὶς συνέπειες τῶν πολιτικῶν της, σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴ συνεχιζόμενη ἔμφαση στὶς τεχνικὲς πτυχὲς τῶν διαπραγματεύσεων, ἀποκαλύπτει μιὰ ἐπικίνδυνη ἀδιαφορία γιὰ τὴν πραγματικότητα τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ —καὶ τῶν ἄλλων λαῶν—, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε τὸ κύριο θῦμα αὐτῆς τῆς εὐρωπαϊκῆς πολιτικῆς.