Γρηγόρης Τσουκαλᾶς: Ἱδρυτὴς καὶ Συντονιστὴς τοῦ starconsciousness.blogspot.com. Ἐρευνητής, Ἀρθρογράφος καὶ Ἀναλυτὴς σὲ γεωπολιτικοὺς ἱστοτόπους ὅπως τὸ militaire.gr, τὸ slpress.gr κ.ἀ.

Ὁ Θουκυδίδης θεωρεῖται ὁ «πατέρας» τοῦ πολιτικοῦ ρεαλισμοῦ κ’ ἕνας ἀπ’ τοὺς κορυφαίους ἀναλυτὲς στρατηγικῆς στὴν ἱστορία τῶν διεθνῶν σχέσεων.

Τὸ ἔργο του, Ἱστορία τοῦ Πελοποννησιακοῦ Πολέμου, ἀποτελεῖ κλασικὸ κείμενο γιὰ τὴ μελέτη τῶν διακρατικῶν σχέσεων, τῶν αἰτιῶν τοῦ πολέμου καὶ τῆς ὑψηλῆς στρατηγικῆς. Ὁ Θουκυδίδης ἑστιάζει στὴν ἰσχὺ (power) ὡς τὸν καθοριστικὸ παράγοντα στὶς διεθνεῖς σχέσεις. Στὸν διάλογο τῶν Ἀθηναίων καὶ τῶν Μηλίων, διατυπώνεται ἡ περίφημη θέση ὅτι «οἱ δυνατοὶ ἐπιβάλλουν ὅσα τοὺς ἐπιτρέπει ἡ δύναμή τους καὶ οἱ ἀδύναμοι ὑποχωροῦν ὅσο τοὺς ἐπιβάλλει ἡ ἀνάγκη». Ἡ βασικὴ αἰτία τοῦ Πελοποννησιακοῦ Πολέμου, κατὰ τὸν Θουκυδίδη, ἦταν ἡ ἄνοδος τῆς δύναμης τῆς Ἀθήνας καὶ ὁ φόβος ποὺ προκάλεσε αὐτὸ στὴ Σπάρτη. Αὐτὸ τὸ δομικὸ δίλημμα ἀσφάλειας εἶναι ἡ βάση τοῦ ρεαλισμοῦ.

Ἀνθρώπινη Φύση:

Θεωρεῖ ὅτι οἱ στρατηγικὲς προκλήσεις ἐπαναλαμβάνονται στὸν χρόνο ἐπειδὴ ἡ ἀνθρώπινη φύση παραμένει ἡ ἴδια. Ὁ ὅρος, ποὺ ἔγινε δημοφιλὴς ἀπὸ τὸν Graham Allison, περιγράφει τὴν κατάσταση ὅπου μιὰ ἀναδυόμενη δύναμη (ὅπως ἡ Ἀθήνα τότε, ἢ ἡ Κίνα σήμερα) ἀπειλεῖ νὰ ἐκτοπίσει μιὰ κατεστημένη δύναμη (Σπάρτη τότε, ΗΠΑ σήμερα), δημιουργῶντας ὑψηλὲς πιθανότητες γιὰ πόλεμο. Οἱ ἐνέργειες ἑνὸς κράτους γιὰ τὴν αὔξηση τῆς ἀσφάλειάς του προκαλοῦν φόβο σὲ ἄλλα κράτη.

Α΄. Συμμαχίες καὶ Ἰσορροπία Δυνάμεων: Ἡ σημασία τῆς διατήρησης ἰσορροπίας γιὰ τὴν ἀποτροπὴ τῆς κυριαρχίας ἑνὸς ἡγεμόνα.

Β΄. Καταναγκασμὸς καὶ Κατευνασμός: Ἡ ἀνάλυση τοῦ πότε ἡ διπλωματία ἀποτυγχάνει καὶ πότε ἡ χρήση βίας εἶναι ἀναπόφευκτη.

Ἡ μελέτη τοῦ Θουκυδίδη παραμένει διαχρονική, καθὼς προσφέρει τὰ ὄργανα γιὰ τὴν κατανόηση τῶν σύγχρονων διεθνῶν κρίσεων, τῶν ἀνταγωνισμῶν μεγάλων δυνάμεων καὶ τῆς στρατηγικῆς συμπεριφορᾶς.

Παραδείγματα ποὺ κατέληξαν σὲ Πόλεμο:

Α΄. Ἀθήνα ἐναντίον Σπάρτης (5ος αἰ. π.Χ.): Τὸ ἀρχέτυπο παράδειγμα. Ἡ ραγδαία ἄνοδος τῆς Ἀθήνας προκάλεσε φόβο στὴ Σπάρτη, καθιστῶντας τὴ σύγκρουση ἀναπόφευκτη.

Β΄. Γερμανία ἐναντίον Μεγάλης Βρετανίας (Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος): Ἡ γερμανικὴ αὐτοκρατορία ἀναδείχθηκε σὲ παγκόσμια οἰκονομικὴ καὶ στρατιωτικὴ δύναμη, ἀμφισβητῶντας τὴν κυριαρχία τῆς Βρετανίας στὶς θάλασσες καὶ τὴν εὐρωπαϊκὴ ἰσορροπία ἰσχύος.

Γ΄. Ἰαπωνία ἐναντίον ΗΠΑ (Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος): Μετὰ τὴν ἀποκατάσταση τοῦ Αὐτοκράτορα Meiji, ἡ Ἰαπωνία ἐκσυγχρονίστηκε ταχύτατα καὶ ἀμφισβήτησε τὴν κυριαρχία τῆς Ρωσίας καὶ τῆς Κίνας στὴν Ἀνατολικὴ Ἀσία. Οἱ ΗΠΑ, θεωρῶντας τὸν ἑαυτό τους κυρίαρχη ἐμπορικὴ καὶ ναυτικὴ δύναμη στὸν Εἰρηνικό, ἀντιλήφθηκαν τὴν Ἰαπωνία ὡς ἀνερχόμενο διεκδικητὴ τῆς περιφερειακῆς ἡγεμονίας.

Ἡ μελέτη τοῦ Θουκυδίδη, σήμερα, μᾶς ὑπενθυμίζει ὅτι ἡ μεγαλύτερη πρόκληση γιὰ τὴν παγκόσμια ἡγεσία εἶναι ἡ διαχείριση τῆς μετάβασης ἰσχύος. Ἡ ἱκανότητα μιᾶς κυρίαρχης δύναμης νὰ παραχωρήσει χῶρο καὶ μιᾶς ἀνερχόμενης νὰ δείξει αὐτοσυγκράτηση εἶναι ἡ μόνη ὁδὸς γιὰ μιὰ «εἰρηνικὴ ἀλλαγή».

Ὁ πόλεμος εἶναι δάσκαλος βίαιος («ὁ πόλεμος βίαιος διδάσκαλος»), ἔγραψε ὁ Θουκυδίδης, ἐννοῶντας ὅτι ἀφαιρεῖ τὸ προκάλυμμα τοῦ πολιτισμοῦ καὶ ἀποκαλύπτει τὴν ὠμὴ φύση τῆς ἐξουσίας.