Τοῦ Γιώργου Λογοθέτη, δημοσιογράφου, βιογράφου, καὶ μελετητοῦ τοῦ ἔργου τοῦ Μίκη Θεοδωράκη | Ἰούλιος 2025

Τὸ τελευταῖο διάστημα, μὲ τὰ Τέμπη καὶ τὸ σκάνδαλο τοῦ ΟΠΕΚΕΠΕ, οἱ συζητήσεις σ’ ὅλα τὰ κανάλια καὶ τὰ ΜΜΕ ἐπικεντρώνονται σὲ θέματα ποὺ ἀφοροῦν τὴ διαφθορά, τὸ πελατειακὸ σύστημα, τὴν ἀναξιοκρατία, τὸ ρουσφέτι καὶ ἄλλες παθογένειες τοῦ πολιτικοῦ συστήματος. Ὅμως ἐλάχιστοι ἀσχολοῦνται μὲ τὶς αἰτίες ποὺ γεννοῦν αὐτὲς τὶς παθογένειες, κύρια ἐκ τῶν ὁποίων εἶναι τὸ σύστημα τοῦ σταυροῦ προτίμησης.

Γιὰ τὶς ἀρνητικὲς ἐπιπτώσεις ποὺ ἔχει ἡ σταυροδοσία, χαρακτηριστικὴ εἶν’ ἡ ἄποψη τοῦ Κωνσταντίνου Μποτόπουλου (Δρ. Συνταγματικοῦ Δικαίου, πρώην εὐρωβουλευτὴ), ὁ ὁποῖος γράφει: «Ὁ σταυρὸς προτίμησης; Μεῖζον ζήτημα – ἴσως Τ ὸ Μ ε ῖ ζ ο ν. Τὰ μειονεκτήματα σαφῆ: ἐσωκομματικοὶ “ἐμφύλιοι πόλεμοι”, ἀποπολιτικοποίηση, ἐνίσχυση τοῦ “πελατειακοῦ”, ἀσύμμετρη ἐπιρροὴ δημόσιας προβολῆς καὶ οἰκονομικῆς ἐπιφάνειας…» (ΤΑ ΝΕΑ, 11.12.2020).

Ἀκόμα πιὸ ἀποκαλυπτικὸς γιὰ τὸ θέμα ὑπῆρξε ὁ τ. ὑπουργὸς καὶ ἀντιπρόεδρος τῆς Κυβέρνησης, Θεόδωρος Πάγκαλος, ὁ ὁποῖος εἶχε καταγγείλει τὰ ἑξῆς: «Ἂν δὲν καταργηθεῖ ὁ σταυρὸς προτίμησης, δὲν θὰ σταματήσει ποτὲ νὰ ὑπάρχει τὸ πελατειακὸ σύστημα καὶ ἡ φαυλοκρατία στὴν Ἑλλάδα, ὅπως καὶ ἡ ἀγορὰ ψήφων μὲ ρουσφέτια, τὴν ὁποία ἐπιδιώκουν οἱ πολιτευόμενοι καὶ στὴν ὁποία ἀνταποκρίνονται οἱ πολῖτες. Πιστεύω ὅτι ὁ σταυρὸς προτίμησης εἶναι ἡ ρίζα τοῦ κακοῦ, ἡ αἰτία ὅλων τῶν δεινῶν. Μὲ τὸν σταυρὸ προτίμησης, στὴ Βουλὴ ἔχει μαζευτεῖ ἡ σάρα καὶ ἡ μάρα – κι αὐτὸ εἶναι ντροπή! Ἄνθρωποι ἀνεπιτήδευτοι, ἀνεπίδεκτοι, διεφθαρμένοι. Ἐπιμένω – καὶ ὅποιος θέλει, ἂς μὲ διαψεύσει…» (Ἡ Ἐφημερίδα, 11.2.2014).

Καὶ ὅμως! Ἐνῷ ὅλοι οἱ πολιτικοί, σὲ  Ὅ λ α  τ ὰ  Κ ό μ μ α τ α, γνωρίζουν ὅτι ὁ σταυρὸς προτίμησης εἶναι «Τ ὸ Μ έ ϊ ζ ο ν Π ο λ ι τ ι κ ὸ Ζ ή τ η μ α» —ὅπως τονίζει ὁ Μποτόπουλος καὶ ὑπερθεματίζει ὁ Πάγκαλος—, σχεδὸν ὅλοι ἀποφεύγουν νὰ τὸ θίξουν.

Καὶ τὸ ἐρώτημα εἶναι: Γιατί;

Γιατί ὅλοι οἱ πολιτικοὶ προτιμοῦν αὐτὸ τὸ σύστημα, ὅταν γνωρίζουν τὶς παθογένειες ποὺ διαιωνίζει; Γιατί ἀνέχονται τὴ σημερινὴ κατάσταση, ἐνῷ γνωρίζουν ὅτι ὁ σταυρὸς προτίμησης γεννᾶ ρουσφέτι, διαφθορά, ἀγοραπωλησία συνειδήσεων καὶ ἐμποδίζει τὴ χώρα νὰ κάνει τὸ μεγάλο βῆμα πρὸς ἕναν πραγματικὸ ἐκσυγχρονισμὸ τοῦ κράτους – μὲ βάση τὸ Δημόσιο Συμφέρον;

Τὸ κυνήγι τοῦ σταυροῦ ἀναγκάζει τοὺς πολιτικούς —ἐκτὸς ἀπ’ τὸν ἠθικὸ ἐξευτελισμὸ τῶν ἴδιων καὶ τῶν πολιτῶν—, νὰ σπαταλοῦν σημαντικὰ ποσὰ γιὰ τὶς προεκλογικὲς καμπάνιες.

Ὁ καθηγητὴς τοῦ ΕΜΠ καὶ ἀκαδημαϊκὸς Θεοδόσης Τάσιος, μὲ ἀτράνταχτα ἐπιχειρήματα, τονίζει: «Ἡ Ἀνηθικότητα Παράγει Φτώχεια καὶ τὸ Ἦθος Παράγει Πλοῦτο!» (ΤΑ ΝΕΑ, 29.6.19). Στὴν ἐρώτηση πῶς τὸ ἀποδεικνύει, ἀπαντᾶ: «Τοὺς δείχνω μία καμπύλη ἀπὸ μία μεγάλη μελέτη τῆς Παγκόσμιας Τράπεζας, ἡ ὁποία συνδέει τὸ μέγεθος τοῦ ΑΕΠ τῶν χωρῶν μὲ τὸν δείκτη ἠθικότητας…»

Καὶ ἐξηγεῖ: «Οἱ κοινωνίες μὲ τὴ λιγότερη διαφθορά, χωρὶς πελατειακὲς σχέσεις καὶ μὲ ἰσότιμες σχέσεις Πολιτείας καὶ Πολιτῶν εἶναι οἱ σκανδιναβικές, καθὼς καὶ οἱ περισσότερες ἀπὸ τὶς χῶρες τῆς ΕΕ. Ἀντίθετα, χαμηλὸ βιοτικὸ ἐπίπεδο παρουσιάζουν χῶρες μὲ ἐκτεταμένη διαφθορὰ καὶ πελατειακὸ κράτος, ὅπως οἱ βαλκανικὲς (Ἀλβανία, Βουλγαρία, Σερβία, Βόρεια Μακεδονία, Ρουμανία, Τουρκία κ.ἀ). Καὶ βεβαίως, ἡ Ἑλλάδα, ὅπου κυριαρχεῖ τὸ ρουσφέτι καὶ ἡ ἀγοραπωλησία συνειδήσεων…»

Ὁ σταυρὸς προτίμησης εὐτελίζει τοὺς ἴδιους τοὺς πολιτικούς, ἀφοῦ, ἀπὸ τὴ μέρα τῆς ἐκλογῆς τους, τὸ κύριο μέλημά τους εἶναι μὲ ποιόν τρόπο θὰ ἐπανεκλεγοῦν. Ἔτσι, ἀναλώνουν πολύτιμο χρόνο σὲ προσωπικὲς ἐπαφές —γάμους, βαφτίσια, κηδεῖες καὶ διάφορες ἐκδηλώσεις— γιὰ νὰ σφίξουν χέρια ψηφοφόρων καὶ νὰ ἀκούσουν αἰτήματα γιὰ ρουσφέτια. Προφανῶς, ἡ μεγάλη πλειοψηφία τῶν πολιτικῶν δὲν θέλει λαὸ σκεπτόμενο, ἀλλὰ λαὸ ποδηγετούμενο. Κ’ ἕνας σίγουρος τρόπος νὰ τὸ πετύχουν εἶναι ἡ «ἀνταλλακτικὴ» σταυροδοσία.

Παθογένειες ποὺ ὀφείλονται στὸν σταυρὸ προτίμησης:

α΄. Πολιτικὸς πρὸς ψηφοφόρο: «Βάλε μου σταυρὸ κ’ ἐγὼ θὰ εἶμαι δίπλα σου γιὰ ὅ,τι χρειαστεῖς». Αὐτὸ σημαίνει ὅτι ὁ ψηφοφόρος περιμένει ἀπ’ τὸν πολιτικὸ διορισμούς, παρεμβάσεις στὴν κρατικὴ διοίκηση κ.λ. Παράδειγμα: ὁ διορισμὸς τοῦ σταθμάρχη στὴ Λάρισα ἢ οἱ διορισμοὶ σὲ ἐφορίες καὶ ἄλλες ὑπηρεσίες. Ἔτσι, ἐξευτελίζεται ἡ ἀξιοπρέπεια μὲ ὑποσχέσεις καὶ ἀγοροπωλησίες συνειδήσεων. Ὁ πολίτης γνωρίζει ὅτι σπάνια ὑλοποιοῦνται οἱ ὑποσχέσεις, ἀλλὰ μόνο ἡ ἐλπίδα ὅτι μπορεῖ νὰ ἔχει κάποιο ὄφελος τὸν ἀναγκάζει νὰ ὑποσχεθεῖ σταυρὸ στὸν πολιτικό.

β΄. Τὸ κυνήγι τοῦ σταυροῦ ἀναγκάζει τοὺς πολιτικοὺς νὰ σπαταλοῦν σημαντικὰ ποσὰ γιὰ τὶς προεκλογικὲς καμπάνιες, χρόνο γιὰ τὴν ὀργάνωση τῆς προεκλογικῆς ἐκστρατείας καί, κυρίως, ψυχικὸ καὶ ἠθικὸ κόστος.

Τὸ σουηδικὸ σύστημα:

Ὁ Νίκος Παπαδόπουλος, Ἕλληνας μετανάστης στὴ Σουηδία, ἦταν βουλευτὴς στὴ Σουηδικὴ Βουλὴ μὲ τὸ Σοσιαλδημοκρατικὸ Κόμμα, ἀπὸ τὸ 1996 ἕως τὸ 2010. Στὴν ἐρώτηση: «πόσα χρήματα δώσατε γιὰ προεκλογικὲς δαπάνες;» ἡ ἀπάντηση ἦταν: «Οὔτε ἕνα εὐρώ!»

Ὁ κ. Παπαδόπουλος τόνισε:

– «Στὴ Σουηδία εἶναι ἀδιανόητοι οἱ διορισμοὶ καὶ ἄλλες “διευκολύνσεις” ἀπὸ τοὺς πολιτικούς. Οὔτε λειτουργοῦν πολιτικὰ γραφεῖα βουλευτῶν καὶ ὑπουργῶν.»

– «Ἂν κάποιος θέλει νὰ βοηθήσει οἰκονομικὰ τὸ κόμμα του, πρέπει νὰ καταθέσει ὀνομαστικὰ τὰ χρήματα σὲ τραπεζικὸ λογαριασμὸ τοῦ κόμματος. Τὰ κόμματα συμμετέχουν στὶς ἐκλογὲς μὲ λίστα· ὅμως, ὑπάρχει κ’ ἡ δυνατότητα σταυροδοσίας, ὥστε, ἂν κάποιος ὑποψήφιος δὲν εἶναι σὲ ἐκλόγιμη θέση καὶ λάβει πάνω ἀπὸ τὸ 5% τῶν ψήφων, νὰ μπορεῖ νὰ ἐκλεγεῖ.»

– «Τοὺς ὑποψήφιους τοὺς προτείνουν τὰ μέλη, ὄχι ἡ ἡγεσία. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι οἱ πολῖτες ἔχουν λόγο νὰ πάρουν μέρος στὴν ἐπιλογὴ τῶν ὑποψηφίων. Ἂν προτείνουν ἀνίκανους ὑποψήφιους, τὰ μέλη θὰ ἀναλάβουν καὶ τὶς εὐθύνες τους, ἀφοῦ οἱ πολῖτες θὰ μποροῦν νὰ ἀλλάξουν ἀκόμα καὶ κόμμα, γιὰ νὰ μὴν ψηφίσουν ἀνίκανους —ἐπειδὴ οἱ ἰδεολογικὲς διαχωριστικὲς γραμμὲς δὲν ἀκολουθοῦνται πλέον μὲ τὸ ἴδιο πάθος, ὅπως σ’ ἄλλες ἐποχές.»

Σταυροδοσία καὶ διαφθορά.

Συμπέρασμα: Στὴ Σουηδία καὶ σ’ ἄλλες χῶρες μὲ παρόμοιο ἐκλογικὸ σύστημα, δὲν εὐδοκιμοῦν ἡ διαφθορὰ κ’ ἡ ἀγοροπωλησία ψήφων, διότι:

— Οἱ πολιτικοὶ δὲν ἔχουν κανένα λόγο νὰ ἀσχολοῦνται μὲ ρουσφέτια.

— Μὲ τὸ σύστημα αὐτό, οἱ ὑποψήφιοι: α΄. Δὲν χρειάζεται νὰ σπαταλήσουν χρήματα γιὰ προεκλογικὲς καμπάνιες. β΄. Δὲν ἔχουν ἀνάγκη νὰ τρέχουν στὰ κανάλια καὶ νὰ κονταροχτυπιοῦνται σὲ, συχνὰ χωρὶς νόημα, συγκρούσεις. Τὸ ἐνδιαφέρον ἐπικεντρώνεται στὸ περιεχόμενο τῶν προγραμμάτων καὶ σὲ θέματα ἀρχῶν.

Ἂν καταργηθεῖ ὁ σταυρὸς προτίμησης;

Ἂν καταργηθεῖ ὁ σταυρὸς προτίμησης καὶ ἐφαρμοστεῖ ἡ λίστα, ἔστω μὲ μικρὴ δυνατότητα σταυροδοσίας, ποιοί θὰ ὠφεληθοῦν; Μὲ βάση τὰ παραπάνω: ὅλοι! Πρῶτα οἱ πολῖτες, ἀλλὰ κ’ οἱ ἴδιοι οἱ πολιτικοὶ θ’ ἀπελευθερωθοῦν ἀπ’ τὰ ἀμοιβαῖα δεσμὰ μὲ τοὺς ψηφοφόρους. Μ’ ἄλλα λόγια, οἱ πολιτικοὶ θὰ ’χουν ἐλεύθερο χρόνο γιὰ ἔργο καὶ δὲν θὰ πιάνουν «στασίδι» ἀπ’ τὸ πρωὶ στὰ κανάλια!

Αὐτὸ θὰ βάλει τέλος στὴ διαφθορὰ καὶ στὸ πελατειακὸ κράτος; Ἡ ἀπάντηση εἶναι ὅτι θὰ ἀποτελέσει τὴν ἀρχὴ τοῦ τέλους αὐτῆς τῆς παθογένειας. Εἶναι τὰ ἑλληνικὰ κόμματα ἕτοιμα γιὰ μιὰ τέτοια ριζικὴ ἀλλαγή; Πιστεύω ὅτι, μ’ ἕνα σύγχρονο ἐκλογικὸ σύστημα, ἡ χώρα θὰ μπεῖ σ’ ἕναν ἄλλο δρόμο. – «Ἡ Πολιτικὴ εἶναι θέμα ἀρχῶν», ἔλεγε ὁ ἀείμνηστος Οὖλοφ Πάλμε, ἐνῷ ὁ μέντοράς του καὶ ἐπὶ δεκαετίες πρωθυπουργός, Τάγκε Ἐρλάντερ, τὸν δίδαξε ὅτι «ἡ Πολιτικὴ εἶναι τὸ πλέον Ἠθικὸ Ἐπάγγελμα στὸν Κόσμο».

Καὶ βέβαια, δὲν εἶναι τυχαῖο: μὲ τέτοιους πολιτικοὺς καὶ πολιτικὲς ποὺ βασίζονται σὲ ἀρχὲς καὶ στὴν ἠθική, χῶρες μὲ στόχους —ὅπως ἡ Σουηδία— εὐημεροῦν· ἐνῷ πολιτικοὶ καὶ χῶρες ποὺ ἐφαρμόζουν τὰ ἀντίθετα, βρίσκονται στὴν κατάσταση ποὺ βρίσκονται… Τρανὸ παράδειγμα: ἡ Ἑλλάδα.

Τὸ ἑπόμενο βασικὸ ἐρώτημα εἶναι: Τί ἐμποδίζει ὅλα τὰ κόμματα νὰ συμφωνήσουν σὲ μιὰ ριζικὴ ἀλλαγὴ τοῦ σημερινοῦ ἐκλογικοῦ νόμου;

Συμπέρασμα:

Πιστεύω ὅτι ἕνας τρόπος νὰ τιμήσουμε τὴ μνήμη τῶν παιδιῶν ποὺ χάθηκαν στὰ Τέμπη θὰ ἦταν, μὲ πρώτους τοὺς συγγενεῖς, νὰ ἀπαιτήσουμε ἀπ’ τὰ πολιτικὰ κόμματα ριζικὲς ἀλλαγὲς τοῦ πολιτικοῦ συστήματος, μὲ βάση συγκεκριμένα αἰτήματα σὲ θέματα ὅπως: ἡ ἀλλαγὴ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἡ ἀξιοκρατία, ἡ ἀσφάλεια στὶς μεταφορὲς καὶ στοὺς δρόμους —ὅπου ἡ Ἑλλάδα εἶναι πρώτη στὰ τροχαῖα—, καθὼς καὶ ἀλλαγὲς στὴν παιδεία, τὴν ὑγεία κ.ἄ.

Αἰτήματα ποὺ θ’ ἀναγκάσουν ὅλα τὰ κόμματα νὰ συμφωνήσουν. Καί, ἂν δὲν τὸ πράξουν, ἡ ἀπάντηση νὰ εἶναι μία: καθολικὴ ἀποχὴ ἀπ’ τὶς ἐκλογές!

* * *

Σημείωση:

Ὁ Γ. Λογοθέτης ἔχει γράψει τὴ βιογραφία τοῦ Σουηδοῦ πρωθυπουργοῦ ΟΥΛΟΦ ΠΑΛΜΕ, μὲ τίτλο: «Ἡ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΙΝΑΙ ΘΕΜΑ ΑΡΧΩΝ», καθὼς καὶ τὴ βιογραφία τοῦ ΜΙΚΗ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗ, σὲ δύο τόμους, μὲ τίτλους: «ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΜΟΥ ΕΙΝΑΙ Ἡ ΕΛΛΑΔΑ» καὶ «Ὁ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ». Τὸ βιβλίο ἔχει ἐκδοθεῖ στὴν ἀγγλική, κινέζικη καὶ ρωσικὴ γλῶσσα. Ἔχει συγγράψει τὸ βιβλίο γιὰ τὴν ἑλληνικὴ Τοπικὴ Αὐτοδιοίκηση: «Ὁ ΣΟΥΗΔΟΣ ΔΗΜΑΡΧΟΣ», βασισμένο στὶς ἐμπειρίες του ἀπὸ τὴ Σουηδία, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὴ θητεία του ὡς δήμαρχος ΑΠΟΛΛΩΝΙΩΝ Λευκάδος.