Σχόλιο – «κριτική»: Χρῆστος Κατσέας | 5 Ὀκτωβρίου 2023

(Νέα, ἐπιμελημένη ἔκδοση τοῦ σχολίου)

Ἡ γνωριμία μου μὲ τὸ ἔργο τοῦ κυρίου Θεοδόση Ἀγγ. Παπαδημητρόπουλου ἔλαβε χώρα τὸ ἔτος 2022 —κάπως βραδέως—, διὰ τῆς «ἀφοπλιστικῆς» ἐργασίας του στὴ μετάφραση καὶ τὴ φιλολογικὴ ἀνάδειξη τοῦ ἔργου τοῦ μεγάλου Νορβηγοῦ δραματουργοῦ Ἑρρίκου Ἴψεν. Ἔκτοτε, ἡ συνεργασία του (ἀπ’ τὸ 2014) μὲ τὶς ἐκδόσεις «Gutenberg», ὥσπερ κ’ ἡ μετέπειτα αὐτόνομη δημιουργία τοῦ ἰδίου ἐκδοτικοῦ οἴκου, ἀποτελοῦν πειστικὰ τεκμήρια τοῦ ταλέντου, τῆς ἐπιμονῆς, καὶ τῆς ἀφοσιώσεώς του στὸν πολύτιμο κόσμο τοῦ λόγου καὶ τοῦ πνεύματος.

Ὁ κύριος Παπαδημητρόπουλος, μὲ ἐπιμονὴ καὶ ζέση, δημιουργεῖ ἔργα σύγχρονα, ἔχοντας πυξίδα τὸ βάθος τῆς κλασικῆς παιδείας· σ’ ἀντίθεση πρὸς τὴν ἐπιφανειακὴ λογοτεχνία τῆς νεοελληνικῆς γραμματείας καὶ τὰ «ἄνυδρα» κείμενα τῆς ἐποχῆς μας. Ἐμφανίζεται ὡς ἕνας σύγχρονος ρομαντικὸς, βαθὺς γνώστης τῆς λόγιας παιδείας – ἕνα σπάνιο φαινόμενο, ποὺ λίγοι πλέον κατέχουν.

Μὲ τὴν καινούργια του ἔκδοση, τὸ διήγημα «Ἀδιακόπως», ποὺ κυκλοφόρησε ἀπὸ τὶς ἐκδόσεις τοῦ (στὴν Ἀνθοῦσα Οἰχαλίας, Μεσσηνία), ἔγινε συνοδοιπόρος τῶν θερινῶν μου ἡμερῶν στὴν ἐξαιρετικὰ ὄμορφη ἀρχαία Κόρινθο. Θὰ ὁμολογήσω γραπτῶς ὅτι —παρὰ τὴ γοητευτικὴ του δυσκολία— ἡ οὐσία καὶ τὸ νόημα τοῦ διηγήματος ἀντανακλοῦν ἕνα μήνυμα βαθιά παιδευτικό· σὰ νὰ ρίχνεται «ἀκονισμένο δόρυ» ἐναντίον ἐκείνων ποὺ ἀποφασίζουν γιὰ ἐμᾶς, χωρὶς ἐμᾶς. Σ’ ἕναν κόσμο ὅπου οἱ ἀνθρώπινες ἀξίες ὑποβαθμίζονται καὶ περνοῦν σὲ δεύτερη μοῖρα, τὸ ἔργο αὐτὸ μᾶς ὑπενθυμίζει τὴν ἀνάγκη νὰ ἀξιώσουμε, μετὰ περίσκεψιν, τὶς σωστότερες ἐπιλογὲς – καὶ τὶς ἀποφάσεις ποὺ, δυστυχῶς, συχνὰ λαμβάνονται ἐν ἀγνοίᾳ μας.

Τὸ διήγημα «Ἀδιακόπως» ἀποτυπώνει μὲ ἐκφραστικὴ δύναμη τὴν ἐφιαλτικὴ πραγματικότητα τῶν συνθηκῶν ἐργασίας τοῦ εἰκοστοῦ πρώτου αἰῶνα· φωτίζει ὡς ἀκριβὴς λογοτεχνικὸς ἐνδοσκόπος τὴν ἐπιδρομὴ τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης στὴν ὑπηρεσία τῆς τέταρτης βιομηχανικῆς ἐπανάστασης —ὄχι ὡς πρόοδος ἀνθρωπιστικὴ, ἀλλὰ ὡς «χειρουργικὸ» ὄργανο ἀποξένωσης, ἀναισθησίας, καὶ κοινωνικῆς ἀποδόμησης. Τὸ κείμενο στοχεύει —μὲ αἰχμηρὴ πρόζα καὶ ἐσωτερικὸ βάθος— ἐκείνη τὴν ἀλαζονικὴ μερίδα τῶν τεχνοκρατῶν, πολιτικῶν καὶ ἐπιστημόνων ποὺ συμπλέκονται μὲ προπέτεια καὶ ἀπαιδευσία, ἀποφασίζοντας ἐρήμην μας γιὰ ἕνα μέλλον ἄνυδρο ἀξιῶν, στεῖρο ἀνθρώπινης ἀνταπόκρισης.

Μέσ’ ἀπὸ τούτη τὴ διεισδυτικὴ ἀφήγηση, τὸ διήγημα προβάλλει μὲ συνέπεια τὴν ἀνάγκη μιᾶς συνειδητῆς ἀντίστασης, ἀναστοχαστικῆς στάσης ζωῆς, καὶ ἐκ νέου ἀξίωσης τῶν ἀνθρωπιστικῶν πυρήνων· μᾶς καλεῖ νὰ διαφυλάξουμε τὴν ἐνσυναίσθηση καὶ τὴν ἀλληλεγγύη ὡς ἀναντικατάστατες ἀξίες, ὡς «κόρες ὀφθαλμῶν» ἐν μιᾷ ἐποχῇ ψηφιακῶν καταχρήσεων καὶ γνωσιακῆς ἐξαθλίωσης.

Τὸ διήγημα, μὲ τρόπο σχεδὸν προφητικὸ, ἰχνογραφεί ἕνα μέλλον ζοφερὸ κ’ ἐκτεθειμένο σὲ κάθε ἀνθρωπιστικὴν ὕβριν· καὶ συγχρόνως, ἀφηγεῖται μὲ λογοτεχνικὴ τόλμη τὸν ἀπόλυτο ἐξευτελισμὸ τῆς ἀνθρώπινης ὑπόστασης. Ὁ πυρῆνας τοῦ ἔργου —θὰ ἔλεγα— κινεῖται πέρα ἀπὸ τὶς ὁρατὲς, ἐννοιολογικὰ φραγμένες διαστάσεις τοῦ χωροχρόνου· εἶν’ ἕνα ὑπερβατικὸ κείμενο, ὅπου ἡ φαντασία συμπλέκεται μὲ τὴν ἀλήθεια, δημιουργῶντας καινοφανῆ ὀπτικὴ γωνία γιὰ τὴν ἀνθρώπινη ὕπαρξη. Αὐτὸ ἀκριβῶς —ἡ μυστικὴ τομὴ φαντασίας κι ἀλήθειας— εἶναι τὸ χαρακτηριστικὸ ὅλων τῶν ὑπερβατικῶν δημιουργημάτων.

Ἀπ’ τὸ ὕφος καὶ τὴν ἔνταση τῆς γραφῆς, ἀνακαλεῖ στὴ μνήμη μου τὸν Ἀλέξανδρο Παπαδιαμάντη· ὄχι κατ’ ἀνάγκην σὲ μορφὴ, ἀλλὰ σὲ ἐσωτερικὴ ἀκτινοβολία. Ἔργο ποὺ δὲν διαβάζεται βιαστικὰ· χρειάζεται προσήλωση, ὑπομονὴ καὶ ἐμβάθυνση – ἀλλ’ ἀνταμείβει, ὡς γνήσιο λογοτεχνικὸ δῶρο!

Σημείωση:

α΄. Μὲ θέρμη —καὶ ἐνδεχομένως ὑπερβολὴ ἐνθουσιασμοῦ, ὅπως συχνὰ συνηθίζω νὰ γράφω—, θεωρῶ ὅτι τὸ βιβλίο τοῦ Παπαδημητροπούλου ἀποτελεῖ ἕνα συλλεκτικὸ κόσμημα, ἄξιο νὰ περάσῃ ἀπ’ τὰ χέρια ὅλων ὅσων ἀγαποῦν τὴ λογοτεχνία μὲ βάθος, κριτικὴ πρόθεση, καὶ σύγχρονη παιδευτικὴ στόχευση. Ἀξίζει —ἔστω καὶ ὡς βιβλιοφιλικὴ πρᾶξις— νὰ τὸ κρατήσετε, νὰ τὸ διαβάσετε, νὰ τὸ ἐπικοινωνήσετε!

* * *

Πηγὲς – Ἐνδεικτικὴ Ἐργογραφία:

Ὁ κύριος Θεοδόσης Ἀγγ. Παπαδημητρόπουλος ἀποτελεῖ μία πολυσχιδῆ προσωπικότητα, μὲ ἔμφαση στὴ φιλολογία, τὴν θεατρικὴ δημιουργία καὶ τὴ λογοτεχνικὴ μετάφραση. Διατηρεῖ προσωπικὸ ἱστολόγιο στὴ διεύθυνση dieleusi.gr, ἐνῷ ἀσχολεῖται συστηματικὰ μὲ τὴν ὑποκριτικὴ τέχνη καὶ τὴ θεατρικὴ σκηνοθεσία.

Ἔχει ἐξειδικευθῇ ὡς μεταφραστὴς καὶ φιλολογικὸς σχολιαστὴς τοῦ ἔργου τοῦ Ἑρρίκου Ἴψεν, ἔχοντας μεταφράσει καὶ δημοσιεύσει 17 ἔργα τοῦ Νορβηγοῦ δραματουργοῦ ἀπ’ τὸ 2013 ἕως τὸ 2021.

Ἐπιπροσθέτως, ἔχει ἐκδώσει φιλολογικῶς σχολιασμένες ἐκδόσεις ἐκλεκτῶν ἔργων τῆς ἑλληνικῆς γραμματείας, ὅπως τοῦ Διονυσίου Σολωμοῦ, τοῦ Διονυσίου τοῦ Θρακός, τοῦ Μιχαὴλ Ψελλοῦ καὶ τοῦ Μανουὴλ Χρυσολωρᾶ, ἀλλὰ καὶ νεωτέρων συγγραφέων, ἀναδεικνύοντας σπανία ἑρμηνευτικὴ προσέγγιση.

Τέλος, διευθύνει προσωπικὸ ἐκδοτικὸ οἶκο, ἐν λειτουργίᾳ με ἀντίστοιχη διαδικτυακὴ παρουσία στὴ διεύθυνση: www.theodosispapadimitropoulos.gr καὶ www.ibsen.gr