Χρῆστος Κατσέας

Σήμερα —καὶ λέγοντας «σήμερα», ἐννοῶ τοῦτη τὴν καθ’ ἡμᾶς παρακμιακὴ συγκυρία, τὸν καιρὸ τῆς ἰδεολογικῆς ὑπνώσεως—, δὲν ἀναγνωρίζεται πλέων οὔτε ἡ ἔννοια τοῦ ἀληθινοῦ, οὔτε τὸ δικαίωμα τῆς ἀντιρρήσεως. Ὁ ἄνθρωπος δὲν μιλάει· ὑποβάλλεται. Ἡ γνώμη του δὲν ἀνταγωνίζεται – ρυθμίζεται. Καὶ ἡ κοινωνία, ἀντὶ νὰ πλάθει πολίτες, πλάθει ὑποκείμενα συμμορφώσεως.

Μπροστά μας δὲν ἔχουμε μία νέα ἀλήθεια. Ἕχουμε ἕνα προκρούστειο ἔθος, ποὺ ἀπαιτεῖ νὰ ἀπαρνηθεῖς τὸ παλαιὸν —ὄχι γιὰ νὰ γνωρίσεις κάτι ἀνώτερο, ἀλλὰ γιὰ νὰ ξεμάθεις τὴν ἐλευθερία. Διότι ἡ λεγόμενη «πολιτικὴ ὀρθότης», οὐδεμὶαν σχέσιν ἔχει μὲ τὴν ἀλήθεια, μὲ τὴν πρόοδο ἢ μὲ τὸ δίκαιο —μα ἀποτελεῖ κανονιστικὴ δεσποτεία τοῦ καιροῦ μας, τὴν πλέον ἐκσυγχρονισμένη μορφὴ ἐξουσιαστικῆς ἐπιβολῆς.

Στὴν θέση τῆς ἐλευθέρας διαλεκτικῆς συγκρούσεως, ποὺ εἶναι ἡ μόνη μήτρα κοινωνικῆς μεταβολῆς, ἐγκαθιδρύεται τὸ πρόσταγμα τῆς συμφωνίας: σώπα γιὰ ὅσα δὲν πρέπει ν’ ἀκουστοῦν, μὴν ἐκφράζεσαι ἔξω ἀπὸ τὰ προβλεπόμενα, ἀποδέξου τὸν νέο ὅρο ὑπάρξεως. Ἀποδέξου, δηλαδὴ, νὰ ζῇς ὡς τυποποιημένος πολίτης, δίχως σκέψη, δίχως γνώμη, δίχως παρεκτροπή.

Διότι ἡ «πολιτικὴ ὀρθότης» δὲν ἀπαιτεῖ μόνον σιωπή – ἀπαιτεῖ συναίνεση. Δὲν φτάνει νὰ μὴ μιλήσεις – πρέπει νὰ ὁμολογήσεις. Καὶ τὸ ὁμολογοὺμενον δὲν εἶναι ἀλήθεια, μα ὑπόταξις.

Ἐκεί ὅπου παλαιότερα ἡ σκέψη γεννοῦσε πράξεις, ἡ πράξη ἀντίδραση, ἡ ἀντίδραση ἀμφιβολία —σήμερον, ἡ σκέψη θεωρεῖται ἀπειλή, ἡ ἀντίρρησις μίσος, καὶ ἡ διαφωνία ἔγκλημα ἀντικανονικότητος. Ὅ,τι ξέφευγε ἀπ’ τὸ μέτρο, σήμαινε ζωή. Σήμερον, ὅ,τι ξεφεύγει, τιμωρεῖται.

Ὁ πολίτης εἶναι πιὰ ὑποκείμενο ψυχοκοινωνικῆς διορθώσεως. Κ’ ἡ γλῶσσα του, ἡ σκέψη του, ἡ ἐμπειρία του, πρέπει νὰ προσαρμοστοῦν σὲ προκατασκευασμένα σχήματα. Μιᾶς ἠθικῆς χωρὶς ἀρετή. Μιᾶς λογικῆς χωρὶς λόγο. Μιᾶς «προόδου» χωρὶς πνεῦμα.

Ἀντὶ νὰ ἀσκῇ τὴν διαλεκτικὴ ἀμφισβήτηση, ὁ πολίτης μαθαίνει νὰ ἀναπαράγει κώδικες. Ὁ δημόσιος λόγος γίνεται φόρμα, ὁ στοχασμὸς τελετουργία συμμορφώσεως, ἡ γνώμη δικαίωμα ὑποψίας. Οὐδείς τολμᾷ νὰ διαφωνήσει χωρὶς νὰ φέρει τὸ στίγμα τοῦ «ἀνεπίτρεπτου». Ἡ ἔκφραση ὑπέστη ἠθικὴ ἀποστείρωση.

Καὶ ὅμως – τὰ προφητικὰ σημάδια εἶναι παρόντα. Οἱ μεθοδισταί, οἱ σταλινικοὶ καὶ οἱ ναζί – ὅλοι τους ἐφήρμοσαν μορφὲς «ὀρθότητος» γιὰ νὰ χειραγωγήσουν τὴν μᾶζα. Καὶ τώρα, ὑπὸ νέες λέξεις, μὲ νέους κανόνες, μὲ τὴ μάσκα τῆς ἀνοχῆς, ἡ κοινωνικὴ μηχανὴ ἐπαναλαμβάνεται. Ἔχουμε μπροστά μας ἕνα καινούργιο πολίτευμα ὑποδούλωσης, ἕνα γραμματοκρατοῦμενο καθεστώς, ὅπου ὁ ἄνθρωπος ὀφείλει πρῶτα νὰ παραιτηθεῖ ἀπ’ τὴν ἐλευθερία του.

Ἡ ἀλήθεια, λοιπόν, δὲν λέγεται. Ρυθμίζεται. Κ’ ἡ ἐλευθερία δὲν διεκδικεῖται – χορηγεῖται, ἐφ’ ὅσον συμμορφώθηκες.

Καὶ τοῦτο, φίλε μου, δὲν λέγεται πρόοδος. Λέγεται παρακμή!