Χρῆστος Κατσέας

[Α΄μέρος].

Ἡ ἀνακύκλωση, ὅπως προβάλλεται ἀπὸ κυβερνήσεις καὶ πολυεθνικές, παρουσιάζεται ὡς ἡ ἀπόλυτη λύση στὴν περιβαλλοντικὴ κρίση. Ὡστόσο, πίσω ἀπ’ αὐτὸ τὸ ἀφήγημα κρύβεται μιὰ τεράστια ἀπάτη, σχεδιασμένη ὥστε νὰ διατηρήσει ἀλώβητο τὸ ὑφιστάμενο βιομηχανικὸ μοντέλο. Ἕνα ἀπ’ τὰ πλέον ὕπουλα τεχνάσματα αὐτῆς τῆς ἐξαπάτησης εἶναι ὁ περιορισμὸς τῶν χρωμάτων στὶς συσκευασίες, μιὰ πρακτικὴ ποὺ δῆθεν διευκολύνει τὴν ἀνακύκλωση, ἀλλὰ στὴν πραγματικότητα ἐξυπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τῶν βιομηχανιῶν, χωρὶς οὐσιαστικὴ μείωση τῆς ρύπανσης.

Ἡ Ἐξαπάτηση τοῦ Ἀνθρώπου – Καταναλωτῆ:

Ἡ βιομηχανία πλαστικοῦ, τροφίμων καὶ συσκευασίας μας ἔχει πείσει ὅτι ἡ σωστὴ διαχείριση τῶν ἀπορριμμάτων ἐπαφίεται στὸν πολίτη. Μᾶς ἐπιφορτίζουν μὲ τὴν εὐθύνη νὰ διαχωρίζουμε τὰ ὑλικά, νὰ τὰ τοποθετοῦμε στοὺς κατάλληλους κάδους καὶ νὰ ἔχουμε οἰκολογικὴ συνείδηση. Ὅμως, αὐτὴ ἡ διαδικασία δὲν ὁδηγεῖ σὲ πραγματικὴ ἀνακύκλωση. Μόλις τὸ 9% τοῦ συνόλου τοῦ πλαστικοῦ ποὺ παράγεται παγκοσμίως ἀνακυκλώνεται πραγματικά, ἐνῷ τὸ ὑπόλοιπο καταλήγει σὲ χωματερές, ἀποτέφρωση ἢ στοὺς ὠκεανούς.

Στὸ πλαίσιο αὐτῆς τῆς ψευδαίσθησης, μεγάλες ἑταιρεῖες λανσάρουν νέα μέτρα, ὅπως ὁ περιορισμὸς τῶν χρωμάτων στὶς συσκευασίες. Παρουσιάζεται ὡς οἰκολογικὴ καινοτομία, ἀλλὰ στὴν πραγματικότητα πρόκειται γιὰ ἕνα ἀκόμα μέσο μετακύλισης τῆς εὐθύνης στὸν καταναλωτή, ἐνῷ οἱ βιομηχανίες συνεχίζουν ἀπρόσκοπτα νὰ παράγουν τεράστιες ποσότητες νέου πλαστικοῦ.

Τὸ Ψέμα της Μονοχρωμίας: «Ἀνακυκλώσιμο» δὲν Σημαίνει «Ἀνακυκλωμένο»:

Πολλὲς ἑταιρεῖες ἰσχυρίζονται ὅτι ἡ ἀφαίρεση τῶν ἔντονων χρωμάτων ἀπ’ τὶς συσκευασίες διευκολύνει τὴν ἀνακύκλωση, καθὼς οἱ μονόχρωμες συσκευασίες (κυρίως λευκές, διαφανεῖς ἢ γκρὶ) ὑποτίθεται πὼς ἔχουν μεγαλύτερη πιθανότητα νὰ ἐπαναχρησιμοποιηθοῦν. Στὴν πραγματικότητα, αὐτὸ δὲν λύνει τὸ βασικὸ πρόβλημα: τὰ περισσότερα ἀπ’ αὐτά τα «ἀνακυκλώσιμα» ὑλικὰ ἐξακολουθοῦν νὰ καταλήγουν σὲ χωματερὲς ἢ ἀποτέφρωση, λόγῳ τοῦ ὑψηλοῦ κόστους ἐπεξεργασίας καὶ τῶν ἀτελῶν ὑποδομῶν ἀνακύκλωσης. Ἐπιπλέον, πολλὲς ἀπὸ αὐτὲς τὶς μονοχρωματικὲς συσκευασίες ἐξακολουθοῦν νὰ περιέχουν πολυστρωματικὰ ὑλικά, κόλλες, καὶ ἐπικαλύψεις ποὺ τὶς καθιστοῦν μὴ ἀνακυκλώσιμες στὴν πράξη.

Ἡ Ψευδαίσθηση τῆς Κυκλικῆς Οἰκονομίας:

Ἡ λεγόμενη «κυκλικὴ οἰκονομία» εἶναι ἕνας ὅρος ποὺ χρησιμοποιεῖται καταχρηστικὰ ἀπ’ τὶς βιομηχανίες γιὰ νὰ μᾶς πείσουν ὅτι τὰ προϊόντα τους γίνονται «νέα» ξανὰ καὶ ξανά. Ὅμως, στὴν περίπτωση τῶν πλαστικῶν, αὐτὸ εἶναι σχεδὸν ἀδύνατο. Τὰ περισσότερα πλαστικὰ ὑποβαθμίζονται σὲ ποιότητα κατὰ τὴν ἀνακύκλωση καὶ μποροῦν νὰ ἐπαναχρησιμοποιηθοῦν μόνο μία ἢ δύο φορές, πρὶν καταλήξουν στὰ σκουπίδια.

Ὁμοίως, ἡ μείωση τῶν χρωμάτων στὶς συσκευασίες δὲν σημαίνει ὅτι αὐτὰ τὰ ὑλικὰ θὰ ἀνακυκλωθοῦν. Στὴν πραγματικότητα, οἱ ἑταιρεῖες συνεχίζουν νὰ παράγουν νέα πλαστικὰ ἀπὸ παρθένο πετρέλαιο καὶ φυσικὸ ἀέριο, διατηρῶντας τὸ πρόβλημα ἀνέγγιχτο.

Ἡ Μεταφορὰ Ἀπορριμμάτων στὶς Χῶρες τοῦ Τρίτου Κόσμου:

Ἕνα ἀπ’ τὰ πλέον σκανδαλώδη στοιχεῖα αὐτῆς τῆς ἀπάτης εἶναι ἡ ἐξαγωγὴ ἀπορριμμάτων στὶς φτωχότερες χῶρες. Παρὰ τὶς «πράσινες» διακηρύξεις, πολλὲς ἀνεπτυγμένες χῶρες, ἀντὶ νὰ διαχειρίζονται τὰ δικά τους ἀπόβλητα, τὰ ἀποστέλλουν σὲ ἀναπτυσσόμενες χῶρες, ὅπως ἡ Μαλαισία, ἡ Ἰνδονησία καὶ οἱ Φιλιππίνες. Ἐκεῖ, τὰ πλαστικὰ καὶ οἱ ἄλλες «ἀνακυκλώσιμες» ὗλες εἴτε καίγονται ἀνεξέλεγκτα, προκαλῶντας τοξικὴ ρύπανση, εἴτε θάβονται χωρὶς κανένα μέτρο προστασίας τοῦ περιβάλλοντος.

Ἡ «Ἀληθινὴ Λύση»: Μείωση Παραγωγῆς, Ὄχι Καλλωπισμὸς Συσκευασιῶν:

Ἀντὶ νὰ παραπλανιόμαστε ἀπὸ ἐπιφανειακὰ μέτρα, ὅπως ἡ μονοχρωμία στὶς συσκευασίες, ἡ «ἀληθινὴ λύση» —ὅσο αὐτὸ εἶν’ ἐφικτὸ— ἔγκειται στὴ ριζικὴ μείωση τῆς παραγωγῆς ἀπορριμμάτων. Αὐτὸ σημαίνει: Πλήρη ἀπαγόρευση (ὅλων!) τῶν πλαστικῶν μιᾶς χρήσης, ὄχι ἁπλῶς ἀνακυκλώσιμες παραλλαγές τους. Ἐπιστροφὴ σὲ συστήματα ἐπαναχρησιμοποίησης, ὅπως ἐπιστρεφόμενες γυάλινες συσκευασίες. Ἀνάπτυξη νέων ὑλικῶν ποὺ ἀποδομοῦνται φυσικά, ἀντὶ νὰ προωθοῦνται πλαστικὰ μὲ λιγότερη χρωστικὴ οὐσία. Νομοθεσία ποὺ ἐπιβαρύνει τὶς ἴδιες τὶς ἑταιρεῖες παραγωγῆς συσκευασιῶν, ἀντὶ νὰ ἐπιρρίπτει τὴν εὐθύνη στοὺς καταναλωτές.

Συμπέρασμα:

Ἡ ἰδέα ὅτι ἡ ἀνακύκλωση (καὶ εἰδικότερα ὁ περιορισμὸς τῶν χρωμάτων στὶς συσκευασίες) ἀποτελεῖ λύση γιὰ τὴν οἰκολογικὴ κρίση εἶναι μία καλὰ ἐνορχηστρωμένη ἀπάτη ἀπὸ τὶς ἴδιες τὶς βιομηχανίες ποὺ εὐθύνονται γιὰ τὸ πρόβλημα. Δὲν πρόκειται γιὰ οὐσιαστικὴ ἀλλαγή, ἀλλὰ γιὰ μιὰ προσπάθεια νὰ καθησυχάσουν τοὺς καταναλωτές, διατηρῶντας παράλληλα τὸ ἴδιο παραγωγικὸ μοντέλο ποὺ καταστρέφει τὸν πλανήτη. Ἡ ἀληθινὴ οἰκολογικὴ συνείδηση δὲν βρίσκεται στὴν ἀνακύκλωση τοῦ πλαστικοῦ, ἀλλὰ στὴ συνολικὴ ἀνατροπὴ τῆς κουλτούρας ὑπερκατανάλωσης καὶ ὑπερπαραγωγῆς ἀπορριμμάτων. Χωρὶς αὐτήν, ὁποιοδήποτε «πράσινο» μέτρο ἀποτελεῖ ἁπλῶς ἕνα ἀκόμα ἐργαλεῖο ἐξαπάτησης.

* Τὸ παρὸν ἄρθρον συνετάχθη ἐρειδόμενον ἐπὶ δεδομένων συλλεχθέντων ἐκ προσιτῶν πηγῶν, ἐνδεικτικά: www.kathimerini.gr, climateintegrity.org, www.theguardian.com, www.greenpeace.org-greece