Χρῆστος Κατσέας: Σχόλιο γιὰ τὴν ποιητικὴ συλλογή

* Τὸ κείμενο δημοσιεύθηκε στὶς 19 Νοεμβρίου 2023, στὸ προσωπικό μου ἱστολόγιο. Τοῦτο ἐστί τὸ τελικὸν κείμενον.

«Ἡ γέννηση καὶ ἡ ἐξέλιξη τῶν ποιημάτων αὐτοῦ τοῦ τόμου προκαλοῦν ἔντονο ἐνδιαφέρον, καθὼς ξεκίνησαν ὡς ἀσκήσεις στὴ γλῶσσα πρὶν ἀπὸ πέντε δεκαετίες. Αὐτὸ τὸ ταξίδι ἀπὸ τὴ στιγμὴ τῆς δημιουργίας του ἀναδεικνύει τὴν ἐξαιρετικὴ ἐξέλιξη ποὺ ἔχουν βιώσει. Τὸ γεγονὸς ὅτι ὁρισμένα ἀπὸ αὐτὰ ἀποτέλεσαν τὸν πυρῆνα εἰκαστικῶν ἔργων, θεατρικῶν σκηνῶν ἢ ἀκόμη καὶ σκηνικῶν πλάνων, δίνει ἕνα πρόσθετο ἐπίπεδο πλούτου στὴ δημιουργική τους πορεία». (Μὲ στοιχεῖα ἀπὸ τὴ σημείωση στὴν ἀρχὴ τοῦ βιβλίου).

Οἱ ἀναγνῶστες βρίσκουν στὶς ἐκδόσεις «Loggia» ἕναν σύμμαχο στὴν ἀναζήτησή τους γιὰ νέες πνευματικὲς ἐμπειρίες. Κάθε τίτλος εἶναι ἕνας πειρασμὸς πρὸς τὸν νοῦ, μιὰ περιπλάνηση στὴν ἄπειρη ἠρεμία τῆς φαντασίας. Μὲ τὴ σφραγῖδα τῶν ἐκδόσεων «Loggia», ἡ ἀνάγνωση μετατρέπεται σὲ μιὰ μοναδικὴ καλλιτεχνία, μὲ τὸ βιβλίο νὰ γίνεται ἔργο τέχνης, ἀγαπημένος σύντροφος σὲ κάθε ταξίδι τοῦ πνεύματος. Ἡ τέχνη, ὡς ἔκφρασις τοῦ ἀνθρωπίνου πνεύματος, πράγματι ἀνοίγει πολλὰ μονοπάτια πρὸς τὴν ἀνακάλυψη τοῦ ἑαυτοῦ μας καὶ τοῦ κόσμου γύρω μας. Ἡ πολυπλοκότητα τῆς τέχνης ἀντικατοπτρίζει τὴν πολυδιάστατη φύση τῆς ἀνθρώπινης ψυχῆς καὶ τὴ συνεχῆ ἀναζήτηση γιὰ νόημα καὶ ἔκφραση.

Ὁ Νίκος Κορνήλιος, ὡς πολυδιάστατος δημιουργὸς, ἐρευνᾷ τὶς διάφορες διαστάσεις τῆς τέχνης διὰ τῆς μουσικῆς, τοῦ κινηματογράφου καὶ τῆς ποίησης. Ἡ ποίηση, μὲ τὴ συμπίεση τῶν συναισθημάτων καὶ τῶν σκέψεων σὲ λίγες λέξεις, δύναται νὰ προκαλέσει ἔντονα συναισθηματικὰ καὶ πνευματικὰ βάθη. Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά, ὁ κινηματογράφος, μὲ τὴν ἱκανότητά του νὰ ἀποτυπώνει εἰκόνες καὶ νὰ μεταφέρει ἱστορίες μὲ κίνηση καὶ ἦχο, προσφέρει ἕναν ὀπτικοακουστικὸ κόσμο ποὺ μπορεῖ νὰ συνοδεύσει καὶ νὰ ἐνισχύσει τὰ συναισθήματα ποὺ ἐκφράζονται στὴν ποίηση. Οἱ δύο αὐτὲς γλῶσσες, παρ’ ὅλο ποὺ διαφέρουν στὴ μορφή τους, μποροῦν νὰ ἀλληλοεπιδροῦν σὲ ἕνα δημιουργικὸ ταξίδι. Ἡ ποίηση δύναται νὰ ἐμπνεύσει κινηματογραφικὲς εἰκόνες, ἐνῶ ὁ κινηματογράφος μπορεῖ νὰ ἀποτυπώσει ποιητικὲς στιγμὲς μ’ ἕναν ξεχωριστὸ τρόπο. Αὐτὸς ὁ συνεχὴς διάλογος μπορεῖ νὰ ἐμπλουτίσει τὴν δημιουργικὴ διαδικασία καὶ νὰ προσφέρει νέες διαστάσεις στὸ ἔργο τοῦ καλλιτέχνη.

Ἡ ἀναφορὰ στὴν ὁμώνυμη ταινία καὶ ἡ ἀλληλεπίδραση μεταξὺ τῶν διαφορετικῶν ἔργων τοῦ Κορνήλιου εἶναι συναρπαστική. Ὁ τίτλος «Τὸ κυπαρίσσι τοῦ βυθοῦ» φαίνεται νὰ λειτουργεῖ ὡς ἕνα εἶδος γέφυρας ποὺ συνδέει τὴ λογοτεχνική του δημιουργία μὲ τὸν κινηματογράφο. Ἡ ποίηση καὶ ὁ κινηματογράφος, παρὰ τὶς διαφορές τους, συμπληρώνουν ἀπὸ κοινοῦ ἕναν πολυφασματικό διάλογο τέχνης. Ἡ πικρία κ’ ἡ ἀγωνία ποὺ περιγράφονται μπορεῖ νὰ ἀναδεικνύουν τὴν ἀνάγκη γιὰ ἐλπίδα καὶ ἀνανέωση, καταδεικνύοντας πῶς ἡ τέχνη δύναται νὰ λειτουργεῖ ὡς μέσο ἔρευνας κ’ ἐπίτευξης ἑνὸς βαθύτερου νοήματος στὴ ζωή.

Ἡ περιγραφὴ τοῦ πονήματος μὲ τὰ ποιήματα τοῦ Νίκου Κορνήλιου ἀναδεικνύει μιὰ ἐνδιαφέρουσα πορεία δημιουργικότητας ποὺ διασχίζει διάφορες ἐποχὲς καὶ περιόδους. Ὁ τρόπος ποὺ δομεῖ τὸ βιβλίο, ξεκινῶντας ἀπ’ τὰ πιὸ πρόσφατα ποιήματα καὶ φτάνοντας στὰ παλαιότερα, ἐπιτρέπει στὸν ἀναγνώστη νὰ ἀνακαλύψει τὴν ἐξέλιξη καὶ τὴ συνέχεια τοῦ καλλιτεχνικοῦ τοῦ ταξιδιοῦ. Εἶναι πάντα ἐνδιαφέρον νὰ παρακολουθεῖ κανεὶς τὴν πορεία ἑνὸς καλλιτέχνη, καὶ τὸ βιβλίο αὐτὸ φαίνεται νὰ προσφέρει μιὰ πλούσια ἐμπειρία ἀνεύρεσης καὶ κατανόησης τοῦ ἔργου τοῦ σὲ διάφορες φάσεις τῆς ζωῆς του. Ἕνας δημιουργικὸς νοερὸς ἄνθρωπος ποὺ τελεῖ ὑπὸ τὴ μαεστρία τῆς γραφῆς, ἀποτυπώνει μὲ ἐξαιρετικὴ λογοτεχνικὴ εὐφυΐα τὴν πορεία του μέσα ἀπ’ τὰ ποιήματά του. Ἀπ’ τὸ Παρίσι μέχρι τὶς μέρες μας, ἡ ποιητική του δημιουργία διανύει διάφορες περιόδους, συνθέτοντας ἕνα πλούσιο καὶ ποικίλο καλλιτεχνικὸ τοπίο.

* * *

[Δωμάτιο]

[Πρῶτα, ἕνα μεγάλο εὐχαριστῶ στοὺς μαστόρους
ποὺ ἔχτισαν αὐτὸ τὸ δωμάτιο
– σωστὰ προσανατολισμένο νὰ μπαίνει ὁ ἥλιος
τὸ ἀπόγευμα (εὐχαριστῶ, ἥλιε!).
Ἔπειτα, στὴν κυρία ποὺ ἔστρωσε τὰ καθαρὰ σεντόνια.
Τέλος, σ’ ἐσένα ποὺ ἔφτιαξες μαζί μου ἐδῶ μιὰ στιγμή
χρόνιας χρυσῆς χαρᾶς.]

* * *

Τὸ βιβλίο ποὺ κρατάω στὰ χέρια μου ἀναδεικνύει τὴν ἐξέλιξη τοῦ καλλιτέχνη μέσα ἀπ’ τὴν ποίησή του. Ἀπὸ τὰ πρόσφατα ποιήματα τῆς περιόδου 2019-23, περνῶντας στὰ ποιήματα τῶν δεκαετιῶν τοῦ ΄70 καὶ ΄80, φαίνεται ὅτι ὁ Κορνήλιος διατηρεῖ μιὰ συνεχῆ προσπάθεια καὶ ἐπιμένει στὴν ἐπιδίωξή του, πάντα ἕτοιμος καὶ ἀνεπιφύλακτος. Τὸ ποίημα «Ι.Χ.Θ.Υ.Σ.» ἐπιβεβαιώνει αὐτὴν τὴ συνεχῆ δημιουργικὴ προσπάθεια καὶ πειραματισμὸ ποὺ χαρακτηρίζει τὸν δημιουργό. Εἶναι σὰν ἕνα ταξίδι μέσα ἀπ’ τὸν χρόνο καὶ τὴν κουλτούρα, μὲ τὴ λογοτεχνική του γλῶσσα νὰ ἀποτυπώνει τὶς ἐναλλαγὲς καὶ τὶς ἐξελίξεις τῆς ζωῆς καὶ τῆς τέχνης.

Ἐργογραφία (λίγα λόγια):

Ὁ Νίκος Κορνήλιος, ἕνας γόνιμος πνευματικὸς ὁδοιπόρος. Γεννημένος τὸ 1954 στὴν Ἀθήνα, ἡ πορεία του ὡς σκηνοθέτης ξεκίνησε νωρίς. Ἡ ἀφοσίωσή του στὴ μελέτη τῆς ἀρχιτεκτονικῆς καὶ τῆς σύνθεσης, καθὼς καὶ ἡ ἐπιλογή του νὰ ἐγκατασταθεῖ στὸ Παρίσι τὸ 1973, ἀναδεικνύουν ἕναν δημιουργὸ ποὺ ἀναζητᾶ τὴν ἔμπνευση σὲ διάφορα πεδία. Ἡ δημιουργία σύγχρονης μουσικῆς γιὰ ὀρχηστρικὰ σύνολα στὴν Εὐρώπη ἀπηχεῖ τὴν ἐξέλιξη τοῦ ὡς καλλιτέχνη. Ἡ μουσικὴ ταινία «Trois mouvements» τοῦ 1982 ἀποτελεῖ ἕνα ἐπιπλέον βῆμα στὸν καλλιτεχνικό του πειραματισμό. Ἡ ἐπιστροφή του στὴν Ἑλλάδα τὸ 1989 σημαδεύει μιὰ νέα φάση στὴν καριέρα του, ἐπικεντρώνοντας τὴν προσοχή του στὸν κινηματογράφο. Ταινίες ὅπως τὸ «Ἰσημερία» (1991), τὸ «Τὸ Ἀθῶο Σῶμα» (1996), τὸ «Ὁ Κόσμος Ξανὰ» (2001) καὶ τὸ «Ἡ Τέχνη Καταστρέφει» (2018) σηματοδοτοῦν τὴν ποικιλομορφία τῆς τέχνης του. Οἱ δημιουργίες του ἔχουν ἀναγνωριστεῖ σὲ διάφορα διεθνῆ φεστιβάλ. Ἡ σκηνοθετική του δεξιότητα ἔχει φωτίσει θέατρα, ὅπως τὸ Theatre National de Chaillot στὴ Γαλλία καὶ τὸ Ἐθνικὸ Θέατρο στὴν Ἀθήνα. Μέσα ἀπὸ τὸ Ἐργαστήριό του, μοιράζεται τὴ γνώση του καὶ διαμορφώνει νέους δημιουργούς, δημιουργῶντας ἕναν κύκλο ἔμπνευσης καὶ δημιουργικῆς ἀνταλλαγῆς. Ὁ Νίκος Κορνήλιος, ἕνας καλλιτέχνης ποὺ διασχίζει τὰ ὅρια τῆς τέχνης, ἀφήνει τὸ στίγμα του στὸν κόσμο τῆς κινηματογραφικῆς καὶ μουσικῆς τέχνης.

Ὑστερόγραφο:

Ἐραστὴς τοῦ ὡραίου βιβλίου… Ματαιόδοξα, ἡ ἔγερση τοῦ βιβλίου εἶναι ἕνα κόσμημα!

Συγχαρητήρια!