Χρῆστος Κατσέας

Ὑπὸ τὸ φάσμα τῆς ἐπερχόμενης Δευτέρας, ὁ Ντόναλντ Τρὰμπ ἑτοιμάζεται νὰ ἀναλάβει τὸ ἀξίωμα τοῦ 47ου Προέδρου τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, ἐν μέσῳ μιᾶς ἱστορικῆς συγκυρίας σφραγισμένης ἀπὸ πολυεπίπεδη πολιτική, κοινωνικὴ καὶ οἰκονομικὴ ἀστάθεια ποὺ δοκιμάζει τὴ συνοχὴ τῆς Εὐρώπης.

Ἡ Γερμανία, ἄλλοτε ἀρχετυπικὴ ἐγγυήτρια τῆς εὐρωπαϊκῆς σταθερότητας, εὑρίσκεται ἐγκλωβισμένη ἐντὸς ἑνὸς πλαισίου βαθύτατης πολιτικῆς ἀποσταθεροποίησης. Ἡ κατάρρευση τοῦ κυβερνητικοῦ ἐρείσματος κ’ ἡ προσφυγὴ σὲ πρόωρη ἐκλογικὴ ἀναμέτρηση ἔχουν κλονίσει τὶς θεμελιώδεις δομὲς τοῦ πολιτικοῦ συστήματος, ἐκθέτοντάς το σὲ κινδύνους ἐξωγενοῦς χειραγώγησης. Ταυτοχρόνως, ἡ γερμανικὴ οἰκονομία, ἐξόχως ἐξαρτώμενη ἀπὸ ἐξωγενεῖς ἐνεργειακὲς εἰσροές, εὑρίσκεται ἐνώπιον καθοριστικῶν διλημμάτων, ἐνῷ οἱ φημολογούμενες ἐξαγορὲς ἐμβληματικῶν ἐπιχειρήσεων ἀπὸ ὑπερατλαντικὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα ἐντείνουν τὴν ἀβεβαιότητα.

Στὴ Γαλλία, ὁ Ἐμανουὲλ Μακρὸν ἀντιμετωπίζει ἕναν πρωτοφανῆ κλονισμὸ τῆς «λαϊκῆς ἀποδοχῆς» του. Ἡ ἐπιλογή του νὰ υἱοθετήσει μιὰ στρατηγικὴ προσέγγιση τῆς ἀριστερᾶς, ὡς μέσο περιορισμοῦ τῆς πολιτικῆς διείσδυσης τῆς Μαρὶν Λεπέν, ἔχει ἐπιφέρει ἀναταραχές, ἀμφισβητήσεις καὶ ὑπονομεύσεις τῆς κυβερνητικῆς συνοχῆς. Τοῦτο ἔχει ἐξασθενήσει τὴ γαλλικὴ γεωπολιτικὴ ἐπιρροή, ἀφήνοντας τὴ χώρα ἐκτεθειμένη σὲ μιὰ ἀτμόσφαιρα διεθνοῦς ἀμφιθυμίας.

Σὲ ἐπίπεδο εὐρωπαϊκῆς ἀρχιτεκτονικῆς, ἡ πολιτικὴ ἀστάθεια ἀποκτᾶ ἐνδημικὸ χαρακτῆρα. Κυβερνητικὲς συνασπιζόμενες δομὲς καταρρέουν, ἐκλογικὲς διαδικασίες παρατείνονται ἢ ματαιώνονται, ἐνῷ ἡ διαβρωτικὴ ἀπίσχνανση τῆς ἐμπιστοσύνης στοὺς ὑπερεθνικοὺς θεσμοὺς τῆς Ε.Ε. βαίνει ἐπιδεινούμενη. Ἡ Εὐρωπαϊκὴ Ἐπιτροπή, ὑπὸ τὴν ἡγεσία μιᾶς προέδρου ποὺ προκαλεῖ ἀνυπέρβλητες διαφωνίες, ἀπομονώνεται δραματικά, ἀδυνατῶντας νὰ ἐπιτελέσει τὸν ρόλο συντονιστὴ ἀπέναντι στὶς δαιδαλώδεις προκλήσεις τῆς ἐποχῆς.

Ἡ Εὐρώπη, ἐν συνόλῳ, εὑρίσκεται ἀντιμέτωπη μὲ μιὰ πολυεπίπεδη κρίση ποὺ θέτει ὑπὸ διακύβευση τὴ συνοχὴ καὶ τὴ σταθερότητά της. Ἡ ἐπικείμενη ἀναρρίχηση τοῦ Ντόναλντ Τρὰμπ στὴν προεδρία τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἀναμένεται νὰ προσδώσει νέες διαστάσεις στὶς παγκόσμιες ἀναταράξεις, ἐπιτείνοντας τὴν αἴσθηση ἑνὸς διεθνοῦς σκηνικοῦ διαρκοῦς ρευστότητας καὶ ἀνατροπῶν.

Καθὼς τὸ 2025 ξεδιπλώνεται, ἡ παγκόσμια σκηνὴ φαίνεται νὰ χαρακτηρίζεται ἀπὸ τὶς βαθιὲς ἀνακατατάξεις ποὺ πυροδοτοῦνται ἀπὸ γεωπολιτικὲς ἐντάσεις, ἐνεργειακὲς κρίσεις καὶ στρατηγικοὺς ἐπαναπροσδιορισμούς. Οἱ ἐξελίξεις ποὺ σημειώνονται τόσο στὴν Οὐκρανία ὅσο καὶ στὴν Εὐρώπη διαμορφώνουν ἕνα ρευστὸ περιβάλλον ποὺ ἀναδεικνύει τὴν ἀνασφάλεια τῆς ἠπείρου κ’ ἐπαναφέρει ἐρωτήματα γιὰ τὴ θέση της στὴ διεθνῆ τάξη.

Ἐνεργειακὴ Κρίση καὶ Εὐρωπαϊκὴ Εὐαλωτότητα:

Ἡ ἀπόφαση τοῦ Οὐκρανοῦ Προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκυ νὰ ἀπαγορεύσει τὴ διέλευση τοῦ ρωσικοῦ φυσικοῦ ἀερίου μέσῳ τοῦ ἐδάφους τῆς Οὐκρανίας πυροδότησε κρίσιμες ἐλλείψεις στὴν ἐνεργειακὴ ἐφοδιαστικὴ ἁλυσίδα τῆς Εὐρώπης. Χῶρες ὅπως ἡ Σλοβακία, ἡ Οὑγγαρία καὶ ἡ Μολδαβία βιώνουν ἄμεσες ἐπιπτώσεις, μὲ τοὺς πολῖτες νὰ καταφεύγουν σὲ πρόχειρες λύσεις γιὰ τὴ θέρμανση. Ἐν τῷ μεταξύ, ἀποκαλύπτεται ὅτι τὸ 40% τοῦ φυσικοῦ ἀερίου ποὺ κατανάλωσε ἡ Εὐρώπη τὸ 2024 προερχόταν σιωπηρὰ ἀπ’ τὴ Ρωσία, καταδεικνύοντας τὴν ἐπίμονη ἐξάρτηση ἀπὸ τὸν πρώην γεωπολιτικὸ ἀντίπαλο.

Ἡ Εὐρώπη, μὲ τὴν ἡγεσία τῆς Κομισιὸν νὰ παραπαίει, δείχνει ἀνίκανη νὰ διαχειριστεῖ τὶς συνέπειες αὐτῆς τῆς ἐνεργειακῆς κρίσης. Ἡ μονομερὴς στροφὴ πρὸς τὸ ἀμερικανικὸ ἐνεργειακὸ μονοπώλιο δὲν ἀποδεικνύεται βιώσιμη, ἀφήνοντας τὴν ἤπειρο νὰ παλεύει μὲ οἰκονομικὲς καὶ κοινωνικὲς ἀναταραχὲς ποὺ προμηνύουν τὴν ἀποσύνθεση τῆς εὐρωπαϊκῆς συνοχῆς.

Διαπραγματεύσεις καὶ Διεθνεῖς Στρατηγικές:

Στὸ πολιτικὸ προσκήνιο, ὁ πρώην Πρόεδρος τῶν Η.Π.Α. Ντόναλντ Τράμπ, σὲ συνεργασία μὲ τὸν Ἔλον Μάσκ, διαμορφώνει ἕνα νέο στρατηγικὸ δόγμα. Ἡ χρήση κοινωνικῶν μέσων ὅπως τὸ «Χ» καὶ ἡ τεχνολογία δορυφόρων ἀναδεικνύονται ὡς ἐργαλεῖα γιὰ τὴ στρατιωτικὴ καὶ πληροφοριακὴ ὑπεροχὴ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν. Παράλληλα, ἡ στοχοποίηση τῆς Γροιλανδίας ὡς πηγῆς σπάνιων γαιῶν ὑποδηλώνει τὴν πρόθεση τῶν Η.Π.Α. νὰ ἐνισχύσουν τὴν ἐνεργειακὴ καὶ οἰκονομική τους αὐτάρκεια.

Στὴ Ρωσία, ὁ Βλαντιμὶρ Πούτιν παρακολουθεῖ μὲ ἱκανοποίηση τὴ Δύση νὰ αὐτοπαγιδεύεται στὶς ἀδυναμίες της. Ἡ στρατηγική του βασίζεται στὴ φθορὰ καὶ τὴν ἀναμονή, καθὼς ἡ Εὐρώπη ἀδυνατεῖ νὰ βρεῖ ρεαλιστικὲς ἐναλλακτικὲς γιὰ τὴν ἐνεργειακή της αὐτάρκεια. Τὸ γεωπολιτικὸ κενὸ ποὺ δημιουργεῖται ἐπιτρέπει στὴ Μόσχα νὰ ἀνασυνταχθεῖ καὶ νὰ ἐνισχύσει τὴ θέση της στὴν παγκόσμια σκακιέρα.

Ἡ Εὐρώπη σὲ Κρίσιμο Σταυροδρόμι:

Οἱ ἐξελίξεις ἀναδεικνύουν τὴν ἀδυναμία τῆς Εὐρώπης νὰ σταθεῖ ὡς ἑνιαία πολιτικὴ καὶ οἰκονομικὴ δύναμη. Οἱ διμερεῖς συμφωνίες τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν καὶ τῆς Ρωσίας μὲ ἐπί μέρους εὐρωπαϊκὲς χῶρες, ὅπως ἡ Οὑγγαρία κ’ ἡ Ἰταλία, ἐπιβεβαιώνουν τὴ σταδιακὴ περιθωριοποίηση τῆς Ε.Ε. Οἱ ἡγεσίες αὐτῶν τῶν χωρῶν προτάσσουν τὰ ἐθνικά τους συμφέροντα ἔναντι τῶν συμμαχικῶν, ἐκθέτοντας τὰ διαρθρωτικὰ κενὰ τοῦ εὐρωπαϊκοῦ οἰκοδομήματος.

Συμπεράσματα καὶ Προκλήσεις:

Καθὼς ἡ Εὐρώπη πορεύεται μέσα σ’ αὐτὸ τὸ περιβάλλον ἀβεβαιότητας, τὸ μέλλον της ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἱκανότητά της νὰ ἀναθεωρήσει τὴν ἐνεργειακή της πολιτικὴ καὶ νὰ ἐνισχύσει τὴν ἐσωτερική της συνοχή. Ἡ διαχείριση αὐτῆς τῆς κρίσης ἀπαιτεῖ ἡγεσία μὲ στρατηγικὴ ὅραση, ἱκανὴ νὰ διαφυλάξει τόσο τὸ «εὐρωπαϊκὸ ἰδεῶδες» —ἂν ὑπάρχει— ὅσο καὶ τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν της.

Οἱ πολιτικὲς ἐξελίξεις στὴν Ἑλλάδα παραμένουν καθοριστικές. Τὸ διακύβευμα εἶναι μεγάλο: εἴτε ἡ Εὐρώπη θὰ ἑπαναπροσδιορίσει τὸν ρόλο της στὸν διεθνῆ χῶρο, εἴτε θὰ διολισθήσει περαιτέρω σ’ ἕναν ρόλο δορυφόρου τῶν παγκόσμιων ὑπερδυνάμεων.