Χρῆστος Κατσέας

Ὁ Ρετζὲπ Ταγὶπ Ἐρντογάν, ἐμφορούμενος ἀπὸ τὴ μέριμνα διατήρησης τῆς πολιτικῆς του ἡγεμονίας, ἐπιδίδεται στὴ λεπτομερῆ ὀργάνωση τοῦ διαδόχου του, μὲ τὸν υἱό του, Μπιλὰλ Ἐρντογάν, νὰ ἀναδύεται ὡς τὸ κεντρικὸ πρόσωπο τοῦ σχεδίου. Ὡστόσο, ἡ κίνηση αὐτὴ ἐγείρει πλεῖστα ὅσα ἐρωτήματα, ἐκθέτοντας τὰ ἐγγενῆ ρήγματα τοῦ καθεστῶτος του καὶ τὶς πιθανὲς συνέπειές τους, τόσο γιὰ τὴν ἴδια τήν Τουρκία ὅσο καὶ γιὰ τὴν περιφέρειά μας. Ἂν καὶ ὁ Μπιλὰλ Ἐρντογὰν δὲν φέρει ἐπισήμως πολιτικὴ ἰδιότητα, ἡ ἄδηλη ἀλλὰ καθοριστικὴ ἐπιρροή του στὶς ὑπόγειες διεργασίες διαμόρφωσης τῆς ἐξουσίας εἶναι ἀδιαμφισβήτητη. Μέσῳ τῆς ἡγεσίας του σὲ ὀργανισμοὺς ὅπως το: «Turkey Youth Foundation» (TÜ.G.VA.) καὶ τὸ «TÜR.G.E.V.», ἔχει οἰκοδομήσει ἕνα πυκνὸ δίκτυο πολιτικῶν συμμάχων. Ὡστόσο, τὰ ἐν λόγῳ ἱδρύματα, ταυτιζόμενα μὲ τὴν προώθηση μιᾶς ἰδεολογικῆς ἀτζέντας ποὺ ἐμφορεῖται ἀπ’ τὸ πολιτικὸ Ἰσλάμ, προβάλλονται ὡς ἀφετηρίες διχασμοῦ, ἐπιβαρύνοντας τὴν πολιτικὴ ἰσορροπία τῆς Τουρκίας.

Ἡ ἐπιλογὴ τοῦ Ἐρντογὰν νὰ εἰσαγάγει τὸν γιό του ὡς συνεχιστὴ ἐγείρει ζήτημα ὡς πρὸς τὴ βιωσιμότητα τῆς πολιτικῆς του κληρονομιᾶς. Τὸ οἰκοδόμημα τῆς ἐξουσίας του, ἑδραιωμένο σ’ ἕνα σύστημα προσωπολατρίας καὶ μονοκρατορίας, δύσκολα θὰ διατηρηθεῖ ἀκέραιο ἀπὸ ἕναν διάδοχο ποὺ δὲν φέρει τὴν ἴδια χαρισματικὴ δεινότητα. Ἐπίσης, ἡ ἀπουσία δημοκρατικῆς νομιμοποίησης τοῦ Μπιλὰλ καὶ οἱ σκιάσεις περὶ διαφθορᾶς ὑπονομεύουν τὸ κῦρος του. Ἡ ρητορικὴ τοῦ Μπιλὰλ παρουσιάζει μιὰ ὑποταγὴ στὴ φιλοσοφία τοῦ πατέρα του, γεγονὸς ποὺ τὸν καθιστᾶ περισσότερο ἐκτελεστικὸ ὄργανο παρὰ ἀνεξάρτητο πολιτικὸ ὑποκείμενο. Αὐτὴ ἡ ἀπουσία αὐτόνομης σκέψης συνιστᾶ δυνητικὴ ἀδυναμία, ἰδίως σὲ περιπτώσεις ὅπου ἡ ἡγεσία ἀπαιτεῖ προνοητικότητα καὶ στρατηγικὴ εὐελιξία. Ἐπιπροσθέτως, ἡ ἐξάρτηση τῆς πολιτικῆς του παρουσίας ἀπὸ τὸν «πατρικό του ἴσκιο» ἐγείρει σοβαροὺς προβληματισμοὺς γιὰ τὴν ἱκανότητά του νὰ χειριστεῖ κρίσιμες καταστάσεις.

Ἡ ἀπόπειρα θεμελίωσης μιᾶς οἰκογενειοκρατικῆς δυναστείας μὲ ἰδεολογικὸ ὑπόβαθρο ἑδραιωμένο στὸν πολιτικὸ Ἰσλαμισμὸ διαιρεῖ περαιτέρω τὴν τουρκικὴ κοινωνία καὶ διευρύνει τὶς ἀποστάσεις τῆς χώρας ἀπὸ τὴ Δύση. Ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Τουρκίας διακυβεύεται, καθὼς ἡ ἔμφαση σὲ ἰδεολογικὲς ἀρχὲς ἐμβαθύνει τὸ χάσμα μὲ τὸν δυτικὸ κόσμο κ’ ἐντείνει τὴ «γεωπολιτικὴ ἀπομόνωση τῆς χώρας». Παράλληλα, τὸ παρελθὸν τοῦ Μπιλάλ, ἐπιβεβαρυμένο μὲ κατηγορίες διαφθορᾶς καὶ ἀμφιλεγόμενες σχέσεις, ἐνισχύει τὴν ἀνασφάλεια γύρω ἀπ’ τὴ διαδοχὴ τοῦ Ἐρντογάν. Οἱ ὑποψίες συνεργασίας μὲ ἀμφισβητούμενες προσωπικότητες, ὅπως ὁ Yasin al-Qadi, ρίχνουν βαριὰ σκιὰ στὴν ἠθική του ἀκεραιότητα. Ἂν καὶ τὸ δικαστικὸ σῶμα τῆς Τουρκίας βρίσκεται ὑπὸ τὸν ἔλεγχο τοῦ καθεστῶτος, οἱ σκιὲς αὐτὲς ἀποτελοῦν τροχοπέδη γιὰ ὁποιαδήποτε πολιτική του φιλοδοξία.

Ἐν κατακλεῖδι, ἡ ἀρχιτεκτονικὴ τῆς διαδοχῆς ποὺ ἐπιμελεῖται ὁ Ἐρντογὰν διαφαίνεται ὡς ἕνα ἐγχείρημα βαθιὰ διακινδυνευμένο, ἐγκυμονῶντας πολυεπίπεδες ἀπειλὲς γιὰ τὴν ἐσωτερικὴ συνοχὴ τοῦ ἑδραιωμένου καθεστῶτος καὶ τὴν εὐρύτερη πολιτικὴ εὐστάθεια τῆς χώρας. Ἡ δυνητικὴ μετάβαση τοῦ Μπιλὰλ ἀπὸ τὴν ἀμυδρὴ σκιὰ τῆς πατρικῆς προσωπικότητας σὲ μιὰ ἀνεξάρτητη καὶ ἀκμαία ἡγετικὴ ὑπόσταση παραμένει ἀμφίρροπη, ἐνῷ ἡ ἐμμονικὴ προσήλωση στὴν ἐγκαθίδρυση μιᾶς δυναστικῆς ἐξουσιαστικῆς διαδοχῆς ἐνδέχεται νὰ συνιστᾶ τὸν καταλυτικὸ παράγοντα μιᾶς κομβικῆς καμπῆς γιὰ τὸν Ἐρντογανισμό.