Χρῆστος Κατσέας

Μὲ ρητορικὴ ἔντονης ἀμφισβήτησης, ὁ κ. Φιντὰν χαρακτήρισε τὴν ἔνταξη τῆς Κύπρου στὴν Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση ὡς «ἱστορικὸ σφάλμα», ἐπαναφέροντας τὸ ζήτημα τῆς «τουρκικῆς μειονότητας» καὶ προτείνοντας μιὰ συνολικὴ διευθέτηση σὲ συνεργασία μὲ τὴν Ἀθήνα, ὑπὸ συνθῆκες μυστικῆς διπλωματίας.

* * *

Στὸ πλαίσιο ἐκτενοῦς ἀνασκόπησης ἐπὶ τῆς τουρκικῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ὁ ἐπί κεφαλῆς τῆς τουρκικῆς διπλωματίας, κ. Χακὰν Φιντάν, ἑστίασε, μεταξὺ ἄλλων, στὰ ζητήματα ποὺ ἅπτονται τῶν ἑλληνοτουρκικῶν σχέσεων καὶ τοῦ Κυπριακοῦ.

Εἰδικότερα, ὅσον ἀφορᾶ τὶς διμερεῖς ἑλληνοτουρκικὲς προκλήσεις, ὁ κ. Φιντὰν ὑπογράμμισε τὴν προτίμηση τῆς Ἄγκυρας γιὰ μιὰ «ὁλιστικὴ καὶ συνολικὴ ἀντιμετώπιση τῶν ζητημάτων, ἐντὸς ἑνὸς «ἑνιαίου πλαισίου ἐπίλυσης», τονίζοντας, παράλληλα, τὴν ἐπιθυμία γιὰ διεξαγωγὴ αὐτῶν τῶν διεργασιῶν ὑπὸ καθεστὼς «περιορισμένης δημοσιότητας», ὅπως ἀνέφερε τὸ τουρκικὸ κρατικὸ πρακτορεῖο Anadolu.

Παράλληλα, ὁ κ. Φιντὰν ἀναφέρθηκε σὲ ζητήματα πού, κατὰ τὴ ρητορική του, ἀφοροῦν τὴν «τουρκικὴ μειονότητα», —ἐννοῶντας τὴ μουσουλμανικὴ κοινότητα—, καὶ ἐπανέλαβε τὴν ἄποψή του ὅτι ἡ ἑλληνικὴ ἐσωτερικὴ πολιτικὴ τείνει νὰ διογκώνει ὑπέρμετρα καὶ νὰ πολιτικοποιεῖ ζητήματα ποὺ ἅπτονται τῆς Τουρκίας.

Εἰδικότερα, κληθεῖς νὰ σχολιάσει τὸν ἑλληνοτουρκικὸ διάλογο καὶ τὴν πορεία τῆς διαπραγματευτικῆς διαδικασίας, ὁ Τοῦρκος Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν διατύπωσε τὴν ἑξῆς θέση: [Ἐμεῖς υἱοθετοῦμε τὴ θεώρηση τῆς ὁλιστικῆς προσέγγισης, ἀντιμετωπίζοντας τὰ συσσωρευμένα ζητήματα ὡς ἑνιαῖο σύνολο, περιλαμβανομένων τῶν διαφορῶν στὸ Αἰγαῖο, τῶν διενέξεων στὴν Ἀνατολικὴ Μεσόγειο καὶ τῶν θεμάτων ποὺ ἅπτονται τῆς «τουρκικῆς» μειονότητας. Προκρίνουμε τὴ διερεύνηση αὐτῶν τῶν ζητημάτων σὲ ἑνιαῖο πλαίσιο, ἀποφεύγοντας τὴ δημοσιότητα, ὅπου αὐτὸ εἶναι ἐφικτό. Δὲν θεωροῦμε σκόπιμη τὴν ὑπέρμετρη πολιτικοποίηση τέτοιων ζητημάτων. Ὡστόσο, ὅπως εἶναι γνωστό, εἰδικὰ ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς ἐσωτερικῆς πολιτικῆς σκηνῆς τῆς Ἑλλάδας, παρατηρεῖται ἡ τάση ὑπερβολικῆς ἐργαλειοποίησης θεμάτων ποὺ σχετίζονται μὲ τὴν Τουρκία…]

[Ἀποσκοποῦμε στὴ διαμόρφωση μιᾶς θετικῆς ἀτζέντας, δομημένης ἐπὶ τῶν ἀρχῶν τοῦ ἀμοιβαίου ὀφέλους (κατὰ τὸ λεγόμενο «win-win» ἢ «καζάν-καζάν»). Χωρὶς νὰ διακυβεύονται τὰ ἐθνικά μας συμφέροντα, στοχεύουμε στὴ διευθέτηση τῶν ὑπαρχουσῶν διαφορῶν μέσῳ θεσμικῶν διαδικασιῶν, ἐπιχειρῶντας τὴν ἄρση τῶν ἐπικρατουσῶν ἀβεβαιοτήτων. Τὸ Αἰγαῖο, αὐτὸς ὁ ἐπίγειος παράδεισος, θὰ πρέπει νὰ καταστεῖ ζώνη οἰκονομικῆς ἄνθησης καὶ ἀμοιβαίας εὐημερίας γιὰ τὰ ἐμπλεκόμενα ἔθνη. Αὐτὸς εἶναι ὁ ἀπώτερος σκοπός μας. Εἶναι ἐφικτὸς αὐτὸς ὁ στόχος; Θεωροῦμε πὼς ναί… Πιστεύω ἀκράδαντα ὅτι τὸ συγκεκριμένο ὅραμα μπορεῖ νὰ ὑλοποιηθεῖ, ἐφόσον διαμορφωθοῦν οἱ ἀπαραίτητες συνθῆκες ὡριμότητας καὶ ἀπὸ τὶς δύο πλευρές. Οἱ διαβουλεύσεις καὶ οἱ διεργασίες μας μὲ τοὺς Ἕλληνες συνομιλητές μας κινοῦνται, οὕτως ἢ ἄλλως, πρὸς τὴν κατεύθυνση αὐτή…]

[Βρίσκεται σὲ ἐξέλιξη ὁ σχεδιασμὸς γιὰ τὴ σύγκληση τοῦ Ἀνώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας μεταξὺ τῶν δύο κρατῶν, ἐν ὄψει τῆς ἐπικείμενης ἐπίσκεψης τοῦ Ἕλληνα πρωθυπουργοῦ στὴν Τουρκία, ποὺ προγραμματίζεται νὰ πραγματοποιηθεῖ τὸν Ἰανουάριο ἢ τὸν Φεβρουάριο…]

Ἀπαντῶντας σὲ ἐρώτημα σχετικὰ μὲ τὴν τοποθέτηση τοῦ βουλευτῆ τῆς ἀξιωματικῆς ἀντιπολίτευσης, Ναμὶκ Τάν, κατὰ τὴ διάρκεια τῆς κοινοβουλευτικῆς συζήτησης γιὰ τὸν προϋπολογισμό, ὅπου ἀνέφερε ὅτι ἡ εὐρωπαϊκὴ προοπτικὴ τῆς Τουρκίας συνδέεται ἄρρηκτα μὲ τὴν ἐπίτευξη μιᾶς ὁμοσπονδιακῆς λύσης στὸ Κυπριακὸ· ὑποστηρίζοντας παράλληλα ὅτι ἡ παροῦσα κυβέρνηση ἀποτελεῖ τροχοπέδη πρὸς αὐτὴ τὴν κατεύθυνση· ὁ Χακὰν Φιντὰν ἀντέτεινε: [Ἐκ προοιμίου, διαφωνοῦμε κατηγορηματικὰ μ’ ἕναν τέτοιο ἰσχυρισμό. Σὲ τέτοια ζητήματα ὑπεισέρχεται ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ὑψηλῆς τέχνης τῆς διπλωματίας καὶ τῆς στρατηγικῆς διαχείρισης. Ἐνῷ ὀφείλεις νὰ διασφαλίζεις τὰ συμφέροντά σου σὲ συγκεκριμένους τομεῖς, παράλληλα ἀπαιτεῖται νὰ ἀποφεύγεις τὴ διάβρωση τῆς θέσης σοῦ σ’ ἄλλα πεδία· ἀντιθέτως, νὰ ἐπιδιώκεις τὴ βελτίωσή της. Ἡ φύση κάθε προβλήματος ὑπαγορεύει τὴν ἐπιλογὴ τῶν ἐνδεδειγμένων κινήσεων καὶ τὴ διαμόρφωση τῶν κατάλληλων μεθόδων…]

[Ἡ Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση ὑπέπεσε σὲ ἕνα ἱστορικὸ σφάλμα στὸ Κυπριακὸ ζήτημα, ἐπιλέγοντας νὰ ἐνσωματώσει τὴν Κύπρο ὑπὸ τὶς ὑφιστάμενες συνθῆκες. Αὐτὴ ἡ ἐπιλογὴ πυροδοτεῖ τὴ διαμόρφωση συγκεκριμένων στάσεων ἀπὸ ὁρισμένα εὐρωπαϊκὰ θεσμικὰ ὄργανα. Ὡστόσο, ἡ ἐν λόγῳ ἀπόφαση δὲν δύναται νὰ μεταβάλλει τὶς ἀμετάβλητες πραγματικότητες τοῦ νησιοῦ. Ἡ Τουρκία φέρει ἱστορικὴ παρουσία ἐκεῖ· οἱ Τοῦρκοι ἔχουν ἀφήσει ἀνεξίτηλα ἴχνη στὴ μακραίωνη ἱστορία τοῦ τόπου. Οἱ τραγωδίες τῶν σφαγῶν ποὺ συνετελέσθησαν καὶ ἡ «εἰρηνευτικὴ ἐπιχείρηση» ἀργότερα —(σ.σ. ἡ τουρκικὴ εἰσβολή)—, μαρτυροῦν τὴν ἐξέλιξη τῶν γεγονότων. Ἐπιπλέον, ἡ Τουρκία υἱοθέτησε θετικὴ στάση ἀπέναντι στὶς πρωτοβουλίες τῆς διεθνοῦς κοινότητας, ἐνῷ σημειωτέο εἶναι καὶ τὸ δημοψήφισμα ποὺ διεξήχθη στὸ νησί.

Ὑπὸ τὸ πρίσμα αὐτῶν τῶν δεδομένων, ἡ Τουρκία δὲν διεξάγει συνομιλίες γιὰ τὴ λύση τοῦ ζητήματος μὲ τὴν Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση, ἀλλὰ μὲ τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη. Ἐφόσον διατηρεῖται ἕνα περιβάλλον μειωμένης ἔντασης καὶ εἰλικρινῶν προσπαθειῶν, θεωροῦμε ὅτι ἡ Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση δὲν θὰ ἐπιδιώξει τὴν κλιμάκωση τοῦ ζητήματος, ἀποφεύγοντας νὰ ἐπιβαρύνει περαιτέρω τις ὑφιστάμενες προκλήσεις.

Αὐτὸ ποὺ πρέπει νὰ πράξουμε εἶναι νὰ ἐπιδείξουμε προθυμία γιὰ καλοπροαίρετες λύσεις, ποὺ θὰ ἀντανακλοῦν τὴν πραγματιστικὴ λειτουργικὴ πραγματικότητα τοῦ νησιοῦ. Δὲν προβάλλουμε λύσεις ἐπιτακτικά. Κατὰ συνέπεια, ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι ἡ Τουρκία ἀνακόπτει τὴν πορεία τῆς πρὸς τὴν Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση στερεῖται κάθε βάσης καὶ εἶναι ἀπολύτως ἀνυπόστατος…]

* * *

Ἀπ’ ὅλα τὰ παραπάνω, διαφαίνεται ἡ στρατηγικὴ τῆς Τουρκίας ποὺ ἐπιδιώκει νὰ ἐπανακαθορίσει τὴν ἀτζέντα τῶν ἑλληνοτουρκικῶν σχέσεων καὶ τοῦ Κυπριακοῦ, προτάσσοντας μιὰ ὁλιστικὴ καὶ ὑποτιθέμενα καλοπροαίρετη προσέγγιση, μὲ ἔμφαση στὴ διπλωματία μακριὰ ἀπ’ τὴ δημοσιότητα. Ὡστόσο, πίσω ἀπὸ τὴ ρητορικὴ περὶ συνεργασίας καὶ ἀμοιβαίου ὀφέλους, ἐντοπίζονται τὰ ἑξῆς βασικὰ σημεῖα:

1. Στόχευση στὴ νομιμοποίηση τῶν τετελεσμένων: Μὲ τὴ φράση «λύση ποὺ ἀντανακλᾶ τὴν τρέχουσα λειτουργικὴ πραγματικότητα», ἡ Τουρκία οὐσιαστικὰ ἐπιδιώκει τὴν ἀποδοχὴ τῆς διχοτόμησης στὴν Κύπρο καὶ τὴν ἑδραίωση τῆς ἐπιρροῆς της στὸ νησί.

2. Ἀναθεωρητισμὸς κ’ ἑρμηνεία τῆς Ἱστορίας: Ἡ Τουρκία παρουσιάζει τὴ δική της ὀπτικὴ γιὰ τὴν ἱστορία τοῦ Κυπριακοῦ καὶ τῶν διμερῶν σχέσεων, μὲ ἔμφαση στὰ «λάθη» τῆς Ε.Ε. καὶ στὶς «εἰρηνευτικὲς» πρωτοβουλίες τῆς ἴδιας, ἐνῷ ἀποκρύπτει τὴν ἐπιθετικὴ διάσταση τῶν ἐνεργειῶν της, ὅπως ἡ εἰσβολὴ στὴν Κύπρο.

3. Προσπάθεια ἀπονομιμοποίησης τῆς Ε.Ε.: Ἡ Τουρκία ἀπορρίπτει τὸν ρόλο τῆς Ε.Ε. ὡς διαμεσολαβητὴ στὸ Κυπριακό, ἐπιμένοντας ὅτι μόνο τὰ Ἡνωμένα Ἔθνη εἶναι ἁρμόδια. Αὐτὸ συνδέεται μὲ τὴν ἀπόπειρα νὰ ἀποδυναμώσει τὴν εὐρωπαϊκὴ θέση στὶς ἐξελίξεις.

4. Ἐκμετάλλευση διπλωματικῶν ἰσορροπιῶν: Ὑπάρχει μιὰ σαφὴς στρατηγικὴ χρήσης τῆς διπλωματίας ὡς ἐργαλείου, ὥστε νὰ διασφαλίζονται τὰ τουρκικὰ συμφέροντα σὲ ὁρισμένα ζητήματα, χωρὶς ὅμως νὰ ὑπονομεύονται ἄλλοι γεωπολιτικοὶ στόχοι τῆς Τουρκίας.

5. Ὑπονόμευση τῆς ἑλληνικῆς πολιτικῆς: Ἡ Τουρκία κατηγορεῖ τὴν Ἑλλάδα γιὰ ὑπερπολιτικοποίηση καὶ «ἐργαλειοποίηση» τῶν ἑλληνοτουρκικῶν διαφορῶν, ἐπιχειρῶντας νὰ παρουσιάσει τὴν Ἄγκυρα ὡς πιὸ ὀρθολογικὴ καὶ διαλλακτικὴ πλευρά.

Συμπερασματικά, ἡ Τουρκία ἐπιχειρεῖ νὰ ἐμφανιστεῖ ὡς παράγοντας διαλόγου καὶ σταθερότητας, ἐνῷ παράλληλα προωθεῖ μιὰ ἀναθεωρητικὴ ἀτζέντα, θέτοντας τὶς δικές της συνθῆκες γιὰ τὶς λύσεις ποὺ ἐπιθυμεῖ, χωρὶς νὰ ἀποδέχεται οὐσιαστικὲς ὑποχωρήσεις. Ἡ πολιτική της στηρίζεται σὲ μιὰ συνδυαστικὴ τακτικὴ πίεσης καὶ διπλωματικῆς προσέγγισης, μὲ στόχο τὴν ἐπίτευξη μακροπρόθεσμων γεωπολιτικῶν στόχων.