Χρῆστος Κατσέας

Ἡ Ἐθνικὴ Ὑπηρεσία Πληροφοριῶν, διαρρηγνύουσα τὴν πάγια πρακτικὴ τῆς ἀδιαφάνειας, προέβη στὴν ἀποδέσμευση ἀρχειακοῦ ὑλικοῦ της περιόδου Ἰουλίου – Αὐγούστου 1974 —ἡ δημοσιοποίηση τῶν 58 δελτίων, συντάχθηκαν ἀπ’ τὰ ἁρμόδια στελέχη τῆς τότε Κεντρικῆς Ὑπηρεσίας Πληροφοριῶν (Κ.Υ.Π.)—, τὸ ὁποῖο ἐπὶ πεντηκονταετίαν ἐθεωρεῖτο ἀπόρρητον καὶ μὴ προσβάσιμο στὸ εὐρὺ κοινό. Ἡ πρόσβαση σ’ αὐτὰ τὰ ἱστορικὰ ντοκουμέντα δίνει τὴν εὐκαιρία σὲ ἱστορικούς, ἐρευνητὲς καὶ πολῖτες νὰ ἐμβαθύνουν στὴν κατανόηση τῶν γεγονότων, νὰ ἐπανεξετάσουν ἑδραιωμένες ἀφηγήσεις καὶ νὰ σχηματίσουν μιὰ πιὸ ὁλοκληρωμένη εἰκόνα γιὰ μιὰ ἀπὸ τὶς πιὸ τραγικές, σκοτεινὲς περιόδους τῆς σύγχρονης ἑλληνικῆς ἱστορίας.

Τὰ δελτία αὐτά, ποὺ καταγράφουν μὲ λεπτομέρεια τὶς δραματικὲς στιγμὲς ποὺ ὁδήγησαν στὴν τουρκικὴ εἰσβολή, ἀποτελοῦν ἕνα πολύτιμο «ἡμερολόγιο ἐξελίξεων» γιὰ τὴν κατανόηση τῶν γεγονότων ποὺ σημάδεψαν τὴν Κύπρο καὶ τὴν Ἑλλάδα. Ὁ Διοικητὴς τῆς Ε.Υ.Π., κ. Θεμιστοκλῆς Δεμίρης, σὲ μήνυμά του τονίζει ὅτι: «ἡ παρέλευση 50 ἐτῶν ἐπιτρέπει μιὰ ἄσκηση ἐθνικῆς καὶ ὑπηρεσιακῆς αὐτογνωσίας», ἐνῷ ὁ καθηγητὴς τοῦ Ε.Κ.ΠΑ., κ. Εὐάνθης Χατζηβασιλείου, χαρακτηρίζει τὸ ὑλικὸ «κρίσιμης σημασίας» γιὰ τὴν κατανόηση τῶν γεγονότων.

Ἡ πρωτοβουλία αὐτὴ σηματοδοτεῖ μιὰ στροφὴ πρὸς τὴν «διαφάνεια» ἀπὸ πλευρᾶς τῆς «Ε.Υ.Π.». —Ἴσως, μὲ κάποια σκοπιμότητα;

Υἱοθετῶντας τὴν πρακτικὴ τῶν ἀγγλοσαξονικῶν ὑπηρεσιῶν πληροφοριῶν, ἡ Ἐθνικὴ Ὑπηρεσία Πληροφοριῶν δημοσιοποίησε στὶς 13 Νοεμβρίου τοῦ 2024 τὰ δελτία πληροφοριῶν τῆς προαναφερθείσας περιόδου. Ἀπὸ μιὰ πρώτη ματιὰ στὰ ἔγγραφα αὐτά, φαίνεται ὅτι ἡ Ἄγκυρα, ἤδη ἀπὸ τότε, ἔθετε τὸ ζήτημα τῆς συνεκμετάλλευσης τοῦ Αἰγαίου, προσπαθῶντας νὰ παρακάμψει τὶς προβλέψεις τῆς Συμφωνίας της Γενεύης τοῦ 1958 μὲ πράξεις τῆς Τουρκικῆς Ἐθνοσυνέλευσης, ἐνῷ παράλληλα προετοίμαζε τὴν ἔξοδο ἐρευνητικῶν σκαφῶν στὶς ἑλληνικὲς θάλασσες, —θυμίζω, ὅτι λίγους μῆνες πρὶν εἶχαν ἀνακαλυφθεῖ κοιτάσματα ὑδρογονανθράκων στὴ Θάσο— κάτι ποὺ δημιούργησε προσδοκίες γιὰ ἀναδιαμόρφωση τῶν ἐνεργειακῶν δεδομένων στὴν περιοχή. Ἐξ αἰτίας αὐτοῦ, ἡ Τουρκία ἐπιδίωκε νὰ συμμετάσχει στὸν ἐνεργειακὸ πλοῦτο, τὸν ὁποῖον ὑπῆρχε ἐλπίδα ὅτι θὰ μποροῦσε νὰ ἐξορυχθεῖ.

Ἐπιπροσθέτως, κατὰ τὴ διάρκεια τῶν διαπραγματεύσεων γιὰ τὸ Κυπριακό —μετὰ τὴν τουρκικὴ εἰσβολὴ— ἡ Ἄγκυρα ἐπέμενε σθεναρὰ νὰ τεθεῖ καὶ τὸ ζήτημα τῆς συνεκμετάλλευσης τοῦ Αἰγαίου καὶ τῶν πόρων του.

Σχετικὰ μὲ τὴν εἰσβολὴ στὴν Κύπρο, τὰ ἀποχαρακτηρισμένα ἔγγραφα ἀποκαλύπτουν ὅτι ἡ τότε Κεντρικὴ Ὑπηρεσία Πληροφοριῶν, διέθετε καὶ εἶχε συμπεριλάβει στὰ δελτία πληροφοριῶν στοιχεῖα ποὺ καθιστοῦσαν σαφὲς τὸν κίνδυνο τῆς τουρκικῆς εἰσβολῆς, ἂν καὶ φαινόταν πὼς ἡ Ἄγκυρα ἐπιθυμοῦσε νὰ ἀποφύγει μιὰ γενικευμένη σύγκρουση μὲ τὴν Ἑλλάδα.

Ἀπὸ τὰ ἀρχεῖα ἐνδεικτικὰ παραθέτω: Δελτίο 17ης Ἰουλίου:

Δελτίο 19ης Ἰουλίου:

Ἐπιπλέον, ἡ Κ.Υ.Π., παρατηρῶντας τον ὕποπτο ρόλο των συμμάχων Η.Π.Α. καὶ Βρετανίας, σχολιάζει: [«Ἡ Ἀγγλία παρακολουθεῖ μετὰ προσοχῆς τὴν ὅλην κατάστασιν προκειμένου νὰ ἐνεργήσει κατὰ τὸν πλέον κατάλληλον δι’ αὐτὴν διπλωματικὸν τρόπον ἐπὶ τῷ σκοπῶ ὅπως ἀποκομίσει ὀφέλη ἐξ ὅλων τῶν ἐνδιαφερομένων μερῶν».]

Κατὰ τὸν Αὔγουστο τοῦ 1974, κι ἐν ὅσῳ διεξάγονταν οἱ διαπραγματεύσεις στὴ Γενεύη, ἡ Κ.Υ.Π. κατέγραψε καὶ ἀνέλυσε τὶς τουρκικὲς διεκδικήσεις περὶ διατήρησης τοῦ καθεστῶτος ἀποστρατιωτικοποίησης τῶν Δωδεκανήσων.

Τὴν 13η Αὐγούστου, τὸ Δελτίον Πληροφοριῶν, στὸ πλαίσιο τῆς συστηματικῆς καταγραφῆς καὶ ἀνάλυσης τῶν δεδομένων, προέβη σὲ ἀξιολόγηση δημοσιευμάτων τοῦ τουρκικοῦ τύπου, καταλήγοντας στὰ ἀκόλουθα συμπεράσματα: [«Ὁ Τουρκικὸς τύπος εἶναι διχασμένος ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἀποχώρησιν τῶν Τουρκικῶν στρατευμάτων ἐκ Κύπρου. Προσφάτως ἀνέγραψεν ὅτι ἡ Τουρκία διατηρεῖ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπεμβάσεως εἰς Δωδεκάνησα καὶ λοιπὰς νήσους ἐγγὺς τῶν Μικρασιατικῶν ἀκτῶν εἰς περίπτωσιν παρουσίας Ἑλληνικῶν Στρατευμάτων καὶ ὀχυρώσεως τούτων».]

Ἐπιπροσθέτως, καταγράφονται οἱ προθέσεις τῆς Τουρκίας περὶ διχοτομήσεως τῆς Κύπρου, ὅπως προκύπτει ἀπὸ τὸ σχόλιο τοῦ ἰδίου δελτίου, ὅπου ἀναφέρεται ὅτι: [«…κύκλοι ὑψηλῆς ἀξιοπιστίας διαγράφουν σαφῶς τὰς Τουρκικὰς προθέσεις νὰ ἐπιβάλλουν δυναμικῶς κι ἐνόπλως τὴν διχοτόμησιν τῆς Νήσου ἐξαπολύοντες πρὸς τοῦτο δεύτερον πόλεμον ἐν Κύπρῳ, ἀδιαφορῶντας διὰ τὰς συνεπείας μιᾶς τοιαύτης ἐνεργείας των.»]

Καὶ πάλι γίνεται λόγος γιὰ τὴν ὕποπτη στάση τῶν συμμάχων. Σὲ σχετικὸ σχόλιο ἀναφέρεται: [«Αἱ διατυπωθεῖσαι ἀπόψεις περὶ ἀνησυχιῶν τῶν Η.Π.Α. δι’ ἐνδεχόμενον στρατιωτικὸν ἐπεκτατικὸν ἐγχείρημα εἰς Κύπρον πιθανὸν νὰ εἶναι ὑπερβολικαὶ καὶ διωχετεύθησαν σκοπίμως πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν πλευράν, ἵνα αὕτη ἀφ’ ἑνὸς ἐπιδείξει διαλλακτικότητα κατὰ τὰς συνομιλίας τῆς Γενεύης καὶ ἀφ’ ἑτέρου δικαιολογήσει τὴν μεροληπτικὴν ὑπὲρ τῆς Τουρκίας στάσιν τῶν Η.Π.Α.»].

Ἐνῷ προσθέτει ὅτι: [«Δὲν ἀποκλείεται τὸ ἐνδεχόμενον ὑπάρξεως σχεδίου Κίσσινγκερ».]

Οἱ ἐκτιμήσεις, ὡστόσο, δὲν ἀνταποκρίνονται στὴν πραγματικότητα.

Στὸ Δελτίο τῆς 14ης Αὐγούστου, ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποία ἐκδηλώθηκε ἡ δεύτερη φάση τῆς τουρκικῆς εἰσβολῆς στὴν Κύπρο, διαβάζουμε: [«Αἱ πρὸς τὴν Δῦσιν ἐκπεμπόμεναι ἀπειλαὶ ἀποδεικνύουν τὸν βαθμὸν ἀπογνώσεως εἰς ὃν περιῆλθον οἱ Τοῦρκοι, λόγῳ τῆς διεθνοῦς ἀπομονώσεώς των, ἰδία μετὰ τὴν ὑπὸ τοῦ Ἄγγλου Ὑπουργοῦ Ἐξωτερικῶν κ. Κάλλαχαν καταγγελία δι’ ἧς οὗτοι χαρακτηρίζονται ὡς κίνδυνος γιὰ τὴν διεθνῆ εἰρήνην».]

Ἀναφορικὰ μὲ τὴν Βρετανία: [«Ἡ Βρετανία ἀσκοῦσα λίαν ἐπιτυχῶς τὸν ρόλον τοῦ διαιτητοῦ, ἐκβιάζει ἀμφοτέρας τὰς πλευρᾶς, τὴν μὲν Τουρκίαν ἵνα ἀποτραπῇ ἐπεκτατικὸν ἐγχείρημα ταύτης ἐν τῇ νήσῳ, τὸ ὁποῖον θὰ ἔθετε ἐν κινδύνῳ τὰς ἐν Κύπρῳ βάσεις της, τὴν δὲ Ἑλλάδα ἵνα ἐπιδείξει ὑποχωρητικότητα, πρὸ τοῦ κινδύνου τετελεσμένου γεγονότος τῆς Τουρκίας ἐν τῇ νήσω πρὸς ἀποτροπὴν ναυαγίου τῶν συνομιλιῶν τῆς Γενεύης».]

Τὴν ἀμέσως ἑπόμενη ἡμέρα, ἡ Τουρκία προέβη στὴν ἐκδήλωση τῆς δεύτερης φάσης τῆς στρατιωτικῆς ἐπιχείρησης στὴν Κύπρο, ἡ ὁποία ἔλαβε τὴν κωδικὴ ὀνομασία «Ἀττίλας 2», ἐνῷ οἱ ὑπουργοὶ Ἐξωτερικῶν Ἑλλάδας καὶ Τουρκίας διεξῆγαν διαπραγματεύσεις στὴ Γενεύη.

Πηγή: Τὰ ἀποχαρακτηρισμένα δελτία εἶναι διαθέσιμα στοὺς συνδέσμους ποὺ παρατίθενται στὸ δελτίο τύπου τῆς Ε.Υ.Π.

* [https://www.nis.gr/el/historical-archive/6792]