Χρῆστος Κατσέας

* Τὸ παρὸν κείμενο ἀποτελεῖ μιὰ ἀναθεωρημένη ἔκδοση τοῦ ἄρθρου ποὺ δημοσιεύτηκε ἀρχικῶς στὶς 15 Ἰανουαρίου τοῦ 2016 στὸν ἱστότοπο geoparatirisy.com

Οἰκονομικὰ Συμφέροντα καὶ Κοινωνικὲς Ἀξίες στὴν Ε.Ε.

Προκλήσεις καὶ διλήμματα.

Ἡ Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση δημιουργήθηκε σὲ μιὰ διαφορετικὴ ἐποχὴ καὶ μὲ διαφορετικοὺς στόχους. Οἱ θεσμοὶ καὶ οἱ μηχανισμοὶ ποὺ κληρονομήσαμε ἀπ’ τὸ παρελθὸν δὲν εἶναι πάντα ἐπαρκεῖς γιὰ νὰ ἀντιμετωπίσουν τὶς προκλήσεις τῆς σημερινῆς ἐποχῆς.

Οἱ διαδοχικὲς διευρύνσεις τῆς Ε.Ε. δημιούργησαν μεγάλες διαφορὲς μεταξὺ τῶν κρατῶν-μελῶν σὲ ἐπίπεδο οἰκονομίας, κοινωνίας καὶ πολιτικῆς κουλτούρας. Αὐτὲς οἱ διαφορὲς δυσκολεύουν τὴ λήψη κοινῶν ἀποφάσεων καὶ τὴν ἐφαρμογὴ κοινῶν πολιτικῶν. Ἡ ἔλλειψη ἡγεσίας καὶ ἡ κυριαρχία τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων ἔχουν ὑπονομεύσει την —κατ’ ἐπίφασιν— ἱκανότητα τῆς Ε.Ε. νὰ ἀντιμετωπίσει τὶς μεγάλες προκλήσεις τῆς ἐποχῆς μας.

Ἡ Ἑλλάδα, ὡς ἕνα ἀπὸ τὰ κράτη-μέλη ποὺ ἐπλήγησαν περισσότερο ἀπ’ τὴν κρίση, ἀντιμετωπίζει ἰδιαίτερα σοβαρὰ προβλήματα. Τὸ ὑπερβολικὸ δημόσιο χρέος, ἡ ὑψηλὴ ἀνεργία καὶ οἱ κοινωνικὲς ἀνισότητες ἀποτελοῦν μιὰ ἔκρηξη ποὺ ἀπειλεῖ τὴ σταθερότητα τῆς χώρας.

Προκλήσεις καὶ ἀδιέξοδα.

Ζοῦμε σὲ μιὰ ἐποχὴ ὅπου ἡ οἰκονομικὴ «λογικὴ» φαίνεται νὰ ὑπαγορεύει ὅλες τὶς πτυχὲς τῆς ζωῆς μας. Οἱ ἀγορές, μὲ τὴν ὑποστήριξη ἰσχυρῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων, διαμορφώνουν τὶς πολιτικὲς ἀποφάσεις καὶ ὑπονομεύουν τὶς κοινωνικὲς ἀξίες. Ἡ ἀλληλεγγύη, ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ δημοκρατία ὑποχωροῦν μπροστὰ στὴν κυριαρχία τοῦ κέρδους.

Ἡ Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση, παρὰ τὶς ἀρχικές της ἰδεολογικὲς προτάσεις, ἔχει ἐξελιχθεῖ σ’ ἕνα οἰκονομικὸ μοντέλο ποὺ ὑπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τῶν ὀλίγων. Ἡ ἔμφαση στὴν οἰκονομικὴ «ἀνάπτυξη» καὶ ἡ ἀπορρύθμιση τῶν ἀγορῶν ἔχουν ὁδηγήσει σὲ αὐξανόμενες ἀνισότητες καὶ κοινωνικὲς συγκρούσεις. —Τὸ φιλελεύθερο μοντέλο, δὲν ὑπῆρξε οὐδέποτε φιλικὸ γιὰ τὶς κοινωνίες.

Ἡ «λογική», ὡς ἐργαλεῖο κατανόησης τοῦ κόσμου, δὲν εἶναι ἑνιαία ἀλλὰ πολυδιάστατη. Αὐτὸ ποὺ εἶναι «ὀρθολογικὸ» γιὰ τὸν ἕναν, μπορεῖ νὰ μὴν εἶναι γιὰ τὸν ἄλλον. Ἡ προσπάθεια ἐπιβολῆς μιᾶς «ἑνιαίας λογικῆς», ἰδιαίτερα σ’ ἕνα πολυπολιτισμικὸ περιβάλλον ὅπως ἡ Εὐρώπη, εἶναι καταδικασμένη σὲ ἀποτυχία.

Ἡ Εὐρώπη δὲν εἶναι μιὰ ὁμοιογενὴς ἑνότητα. Οἱ διαφορετικοὶ πολιτισμοί, οἱ ἱστορικὲς ἐμπειρίες καὶ οἱ ἀξίες τῶν λαῶν της διαμορφώνουν διαφορετικὲς προτεραιότητες καὶ ἀντιλήψεις. Ἡ προσπάθεια ἐπιβολῆς ἑνὸς ἑνιαίου οἰκονομικοῦ μοντέλου ἀγνοεῖ αὐτὴ τὴν πολυμορφία καὶ ὁδηγεῖ σὲ ἀποξένωση καὶ κοινωνικὲς ἀναταραχές.

Τὸ χρῆμα ἔχει ἀποκτήσει μιὰ ὑπερβολικὴ σημασία στὴ ζωή μας, ὑποβαθμίζοντας ἄλλες σημαντικὲς ἀξίες ὅπως ἡ ἀγάπη, ἡ φιλία καὶ ἡ ἀλληλεγγύη. Ἡ Εὐρώπη, ἀντὶ νὰ ἀποτελεῖ ἕνα πρότυπο ἀλληλεγγύης καὶ συνεργασίας, ἔχει ἐξελιχθεῖ σὲ ἕνα πεδίο ἀνταγωνισμοῦ καὶ ἀνισοτήτων. —Ἕνα πεδίο, ὅπου, οἱ χειρότεροι ἐξουσιάζουν.

Ἡ οἰκονομικὴ κρίση ποὺ ἀντιμετωπίζει ἡ Εὐρώπη δὲν εἶναι μόνο μιὰ οἰκονομικὴ κρίση, ἀλλὰ καὶ μιὰ κρίση ἀξιῶν. Ἡ ἔλλειψη ἀλληλεγγύης καὶ ἡ κυριαρχία τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων θέτουν σὲ κίνδυνο τὸ μέλλον τῆς Εὐρωπαϊκῆς «Ἕνωσης». Εἶναι ἀπαραίτητο νὰ ἀναθεωρήσουμε τὸ οἰκονομικὸ μοντέλο τῆς Εὐρώπης καὶ νὰ δώσουμε μεγαλύτερη ἔμφαση στὶς κοινωνικὲς ἀξίες καὶ τὴν ἀλληλεγγύη. Ἡ Εὐρώπη πρέπει νὰ γίνει μιὰ ἕνωση πολιτῶν καὶ ὄχι μόνο μιὰ ἕνωση ἀγορῶν.