Χρῆστος Κατσέας

Ἡ ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ, ἡ ὁποία ἐκτυλίχθηκε στὴν Ἀθήνα τὸν Νοέμβριο τοῦ 1973, ἀποτέλεσε τὴν κορωνίδα τῶν ἀντιδικτατορικῶν κινητοποιήσεων κατὰ τοῦ καθεστῶτος τῆς 21ης Ἀπριλίου. Ἡ λαϊκὴ αὐτὴ ἐξέγερση, μὲ ἐπίκεντρο τὸ Ἐθνικὸ Μετσόβιο Πολυτεχνεῖο, ἔλαβε χώρα ἀπὸ τὶς 14 ἕως τὶς 17 Νοεμβρίου, ὁπότε καὶ κατεστάλη βιαίως μὲ τὴν εἰσβολὴ τοῦ τεθωρακισμένου ὀχήματος στὸν χῶρο τοῦ ἱδρύματος. Τὰ τραγικὰ γεγονότα ποὺ διαδραματίσθηκαν εἶχαν ὡς ἀποτέλεσμα τὸν θάνατο καὶ τὸν τραυματισμὸ πλήθους πολιτῶν, ἐνῷ ἀκολούθησε κῦμα συλλήψεων καὶ βασανιστηρίων.

ΤΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ ΤΗΣ ΕΞΕΓΕΡΣΗΣ: Ἀπὸ τὴν 21η Ἀπριλίου 1967, ἡ Ἑλλάδα εἶχε περιέλθει σὲ κατάσταση στρατιωτικῆς δικτατορίας, ἡ ὁποία ἐπέβαλε καθεστὼς ἀνελευθερίας καὶ συστηματικῆς καταπάτησης τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων. Τὸ αὐταρχικὸ αὐτὸ καθεστώς, ἔχοντας καταλύσει τὸ τότε δημοκρατικὸ πολίτευμα, προέβη στὴν κατάργηση τῶν ἀτομικῶν ἐλευθεριῶν, στὴ διάλυση τῶν πολιτικῶν κομμάτων καὶ στὴν ἐξόντωση κάθε μορφῆς πολιτικῆς ἀντιπολίτευσης. Χιλιάδες πολῖτες, μὲ κριτήριο τὶς πολιτικές τους πεποιθήσεις, ὑπέστησαν διώξεις, φυλακίσεις, ἐξορίες, βασανιστήρια, ἀκόμη κ’ ἐκτελέσεις.

ΤΟ ΕΤΟΣ 1973 ΣΗΜΑΤΟΔΟΤΕΙ τὴν ἔναρξη μιᾶς προσπάθειας ἐκ μέρους τοῦ Γεωργίου Παπαδόπουλου, —πρωθυπουργοῦ τῆς χώρας δυνάμει τοῦ πραξικοπήματος τῆς 21ης Ἀπριλίου 1967—, γιὰ σταδιακὴ «φιλελευθεροποίηση» τοῦ καθεστῶτος. Ἡ διαδικασία αὐτὴ περιελάμβανε τὴν ἀποφυλάκιση πολιτικῶν κρατουμένων, μερικὴ ἄρση τῆς λογοκρισίας, καθὼς καὶ τὴν προκήρυξη ἐκλογῶν γιὰ τὶς 10 Φεβρουαρίου 1974, μὲ σκοπὸ τὴν ἐπιστροφὴ σὲ «κοινοβουλευτικὴ διακυβέρνηση» ὑπὸ τὸ ἀναθεωρημένο Σύνταγμα τοῦ 1968.

ΩΣΤΟΣΟ, ΤΟ ΕΝ ΛΟΓΩ ΣΥΝΤΑΓΜΑ περίσωζε τὸν ρόλο τῶν ἐνόπλων δυνάμεων στὸ πολιτικὸ σύστημα, παρέχοντάς τους τὴ δυνατότητα παρέμβασης στὴν πολιτικὴ ζωὴ τοῦ τόπου, —ὅποτε τοῦτο κρινόταν ἀναγκαῖο. Παρὰ τὴν εὐμενῆ ὑποδοχὴ ποὺ ἔτυχε ἡ διαδικασία «φιλελευθεροποίησης» ἀπ’ τὴν πλειοψηφία τοῦ ἀστικοῦ πολιτικοῦ κόσμου, τὸ Κομμουνιστικὸ Κόμμα Ἑλλάδας καὶ τὸ Πανελλήνιο Ἀπελευθερωτικὸ Κίνημα ἐξέφρασαν τὴν ἔντονη ἀντίθεσή τους, χαρακτηρίζοντάς την προσχηματικὴ καὶ ὑποστηρίζοντας ὅτι δὲν θὰ ἐπέφερε οὐσιαστικὲς ἀλλαγὲς στὴν ὑφιστάμενη πολιτειακὴ κατάσταση.

ΕΠΙΔΙΩΚΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΑΠΟΛΥΤΟ ΕΛΕΓΧΟ τῆς πολιτικῆς σκηνῆς, τὸ καθεστὼς τῆς 21ης Ἀπριλίου ἐπενέβη καταλυτικὰ καὶ στὸν χῶρο τοῦ φοιτητικοῦ συνδικαλισμοῦ. Ἤδη ἀπὸ τὸ 1967, προέβη στὴν ἀπαγόρευση τῶν φοιτητικῶν ἐκλογῶν στὰ ἀνώτατα ἐκπαιδευτικὰ ἱδρύματα, στὴν ὑποχρεωτικὴ στράτευση τῶν φοιτητῶν, καθὼς καὶ στὸν διορισμὸ μὴ ἐκλεγμένων ἡγετῶν στοὺς φοιτητικοὺς συλλόγους, οἱ ὁποῖοι ἐντάσσονταν στὴν Ἐθνικὴ Φοιτητικὴ Ἕνωση Ἑλλάδας.

ΟΙ ΑΥΤΑΡΧΙΚΕΣ ΑΥΤΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ συνέβαλαν στὴν καλλιέργεια ἔντονων ἀντιδικτατορικῶν αἰσθημάτων ἐντὸς τῆς φοιτητικῆς κοινότητας. Χαρακτηριστικὸ παράδειγμα ἀποτελεῖ ἡ αὐτοπυρπόληση τοῦ φοιτητῆ τῆς Γεωλογίας Κώστα Γεωργάκη στὴ Γένοβα τῆς Ἰταλίας τὸ 1970, ὡς ἔσχατη μορφὴ διαμαρτυρίας κατὰ τῆς δικτατορίας. Πέραν αὐτοῦ τοῦ μεμονωμένου περιστατικοῦ, ἡ πρώτη μαζικὴ καὶ δημόσια ἐκδήλωση ἀντίστασης κατὰ τοῦ καθεστῶτος ἐκδηλώθηκε ἀπ’ τοὺς φοιτητὲς στὶς 21 Φεβρουαρίου 1973, σηματοδοτῶντας τὴν ἀπαρχὴ μιᾶς περιόδου ἔντονης πολιτικοποίησης καὶ κινητοποιήσεων ποὺ κορυφώθηκαν μὲ τὴν ἐξέγερση τῶν φοιτητῶν.

Ἡ ΑΠΑΡΧΗ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΙΚΩΝ ΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ τοῦ 1973 ἐντοπίζεται στὶς 5 Φεβρουαρίου, ὁπότε κ’ οἱ φοιτητὲς τοῦ Ἐθνικοῦ Μετσόβιου Πολυτεχνείου κήρυξαν ἀποχὴ ἀπ’ τὰ μαθήματά τους. Στὶς 13 Φεβρουαρίου, πραγματοποιήθηκε διαδήλωση ἐντὸς τοῦ Πολυτεχνείου, ἡ ὁποία ὁδήγησε στὴν πρώτη παραβίαση τοῦ πανεπιστημιακοῦ ἀσύλου ἀπὸ τὸ δικτατορικὸ καθεστὼς καὶ στὴν ἐπέμβαση τῆς ἀστυνομίας. Ἕνδεκα φοιτητὲς συνελήφθησαν καὶ παραπέμφθηκαν σὲ δίκη. Ὡς ἀντίδραση στὰ γεγονότα αὐτά, στὶς 21 Φεβρουαρίου, περίπου τρεῖς μὲ τέσσερις χιλιάδες φοιτητὲς τῆς Νομικῆς Σχολῆς Ἀθηνῶν προέβησαν στὴν κατάληψη τοῦ κτιρίου τῆς Σχολῆς, ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Σόλωνος, αἰτούμενοι τὴν ἀνάκληση τοῦ Νόμου 1347, ὁ ὁποῖος ἐπέβαλε τὴν ὑποχρεωτικὴ στράτευση «ἀντιδραστικῶν νέων»· ἡ κατάληψη αὐτὴ πραγματοποιήθηκε σὲ ἔνδειξη διαμαρτυρίας γιὰ τὴ βίαιη στράτευση 88 συμφοιτητῶν τους.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΑΡΑΤΣΑ ΤΟΥ ΚΑΤΕΙΛΗΜΜΕΝΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ, οἱ φοιτητὲς ἀπήγγειλαν τὸν ἀκόλουθο ὅρκο: —«Ἐμεῖς οἱ φοιτηταὶ τῶν Ἀνωτάτων Ἐκπαιδευτικῶν Ἱδρυμάτων ὁρκιζόμαστε στὸ ὄνομα τῆς ἐλευθερίας νὰ ἀγωνισθοῦμε μέχρι τέλους γιὰ τὴν κατοχύρωση: α) τῶν ἀκαδημαϊκῶν ἐλευθεριῶν, β) τοῦ πανεπιστημιακοῦ ἀσύλου, γ) τῆς ἀνακλήσεως ὅλων τῶν καταπιεστικῶν νόμων καὶ διαταγμάτων». Παρὰ τὴν ἐντολὴ γιὰ ἐπέμβαση ποὺ ἔλαβε ἡ ἀστυνομία, καὶ παρὰ τὴ βία ποὺ ἀσκήθηκε σὲ φοιτητὲς ποὺ βρίσκονταν σὲ γειτονικοὺς δρόμους, τὸ πανεπιστημιακὸ ἄσυλο τελικὰ δὲν παραβιάστηκε. Τὰ γεγονότα τῆς Νομικῆς, τὰ ὁποῖα ἔμειναν στὴν ἱστορία ὡς «προάγγελος τῆς ἐξέγερσης τοῦ Πολυτεχνείου», σηματοδότησαν τὴν ἔναρξη μιᾶς περιόδου ἔντονων φοιτητικῶν κινητοποιήσεων.

ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ: Τὴν 14η Νοεμβρίου τοῦ 1973, οἱ φοιτητὲς τοῦ Ἐθνικοῦ Μετσόβιου Πολυτεχνείου, ἐκφράζοντας τὴν ἀντίθεσή τους πρὸς τὴν πολιτικὴ τοῦ καθεστῶτος στὸν τομέα τῆς παιδείας, προέβησαν στὴν κήρυξη ἀποχῆς ἀπὸ τὰ μαθήματά τους καὶ στὴν ἔναρξη κινητοποιήσεων διαμαρτυρίας. Στὸ πλαίσιο τῶν κινητοποιήσεων αὐτῶν, ἐξέδωσαν ψήφισμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπηύθυναν σειρὰ αἰτημάτων πρὸς τὶς ἀρχές.

ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ, ΟΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΖΗΤΟΥΣΑΝ: Α’. Τὴν ἀνάκληση τῶν ἀποφάσεων τῆς δικτατορίας ἀναφορικὰ μὲ τὴ διεξαγωγὴ τῶν φοιτητικῶν ἐκλογῶν. Β’. Τὴν ἄμεση λήψη μέτρων γιὰ τὸν ἐκδημοκρατισμὸ τῶν ἀνώτατων ἐκπαιδευτικῶν ἱδρυμάτων. Γ’. Τὴν αὔξηση τῶν κρατικῶν δαπανῶν γιὰ τὴν παιδεία, ὥστε νὰ ἀνέλθουν στὸ 20% τοῦ ἐθνικοῦ προϋπολογισμοῦ. Δ’. Τὴν ἀνάκληση τοῦ Νόμου 1347, ὁ ὁποῖος ἐπέβαλε τὴν ἀναγκαστικὴ στράτευση τῶν φοιτητῶν.

ΑΦΟΥ ΠΡΟΕΒΗΣΑΝ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΛΗΨΗ τοῦ κτιριακοῦ συγκροτήματος τοῦ Ἱδρύματος ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Πατησίων, οἱ φοιτητὲς ἐργάστηκαν πυρετωδῶς γιὰ τὴν ἐγκατάσταση καὶ λειτουργία ἑνὸς ἀνεξάρτητου ραδιοφωνικοῦ σταθμοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ ἀποτελοῦσε τὸ βασικὸ μέσο ἐπικοινωνίας μὲ τὸν ἔξω κόσμο. Ὁ πομπὸς τοῦ σταθμοῦ κατασκευάστηκε μέσα σὲ λίγες ὧρες στὰ ἐργαστήρια τῆς Σχολῆς Ἠλεκτρολόγων Μηχανικῶν ἀπὸ τὸν φοιτητὴ Γιῶργο Κυρλάκη. Μέσῳ τοῦ ραδιοφωνικοῦ αὐτοῦ σταθμοῦ, οἱ φοιτητὲς ἀπηύθυναν πύρινα μηνύματα πρὸς τὸν ἑλληνικὸ λαό, καλῶντας τὸν σὲ συστράτευση στὸν ἀγῶνα κατὰ τῆς δικτατορίας. Τό, πλέον ἱστορικό, μήνυμα ποὺ ἐκπέμφθηκε ἀπὸ τὸν σταθμὸ ἦταν τὸ ἑξῆς: —«Ἐδῶ Πολυτεχνεῖο! Λαὲ τῆς Ἑλλάδας τὸ Πολυτεχνεῖο εἶναι σημαιοφόρος τοῦ ἀγῶνα μας, τοῦ ἀγῶνα σας, τοῦ κοινοῦ ἀγῶνα μας ἐνάντια στὴ δικτατορία καὶ γιὰ τὴ Δημοκρατία». Ἐκφωνητὲς τοῦ σταθμοῦ, μεταξὺ ἄλλων, ἦταν ἡ Μαρία Δαμανάκη, ὁ Δημήτρης Παπαχρῆστος καὶ ὁ Μίλτος Χαραλαμπίδης.

ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΒΡΑΔΥ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΗΨΗΣ, ὁμάδα περίπου ἑκατὸ ἀτόμων, μέλη τῆς χουντικῆς νεολαίας τοῦ «Κόμματος τῆς 4ης Αὐγούστου» τοῦ Κώστα Πλεύρη, σὲ συνεργασία μὲ ἀσφαλῖτες καὶ παρακρατικούς, ἐπιχείρησαν νὰ εἰσβάλουν στὸ Πολυτεχνεῖο. Ἡ ἔλλειψη σχεδιασμοῦ καὶ συντονισμοῦ, ὅμως, ὁδήγησε στὴν ἀποτυχία τοῦ ἐγχειρήματος. Οἱ χουντικοὶ περιορίστηκαν στὴν παρεμπόδιση τῆς τροφοδοσίας τῶν φοιτητῶν ἀπὸ ἐξωτερικὲς ὁμάδες ὑποστήριξης.

Ἡ ΚΛΙΜΑΚΩΣΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙΔΙΚΤΑΤΟΡΙΚΩΝ ΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ἦταν πλέον γεγονός. Διαδηλώσεις, συλλαλητήρια κ’ ἐκδηλώσεις διαμαρτυρίας κατὰ τοῦ καθεστῶτος λάμβαναν χώρα σὲ ὁλοένα καὶ συχνότερη βάση, κυρίως στὴν Ἀθήνα, ἀλλὰ καὶ σὲ διάφορες πόλεις τῆς περιφέρειας. Ἡ ἀτμόσφαιρα ἦταν ἠλεκτρισμένη κ’ οἱ συνθῆκες ὥριμες γιὰ ἐξέγερση. Ἀπὸ τὶς 14 ἕως τὶς 17 Νοεμβρίου —καὶ μὲ περιορισμένη ἔνταση ἕως τὶς 18—, οἱ δρόμοι τῆς πρωτεύουσας μετατράπηκαν σὲ πεδίο σύγκρουσης. Ὁδοφράγματα στήθηκαν σὲ κεντρικὰ σημεῖα καὶ ὀδομαχίες ξέσπασαν μεταξὺ τῶν ἐξεγερμένων πολιτῶν καὶ τῶν δυνάμεων ἀσφαλείας.

ΤΗ ΝΥΧΤΑ ΤΗΣ 16ΗΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ, ἡ ὁμάδα νεολαίων τοῦ «Κ4Α», ἡ ὁποία εἶχε ἐπιχειρήσει νὰ εἰσβάλει στὸ Πολυτεχνεῖο τὸ πρῶτο βράδυ τῆς κατάληψης, συγκεντρώθηκε ἐκ νέου ἔξω ἀπ’ τὰ γραφεῖα τῆς ὀργάνωσης, στὴ διασταύρωση τῶν ὁδῶν Μπουμπουλίνας καὶ Ἀλεξάνδρας. Μεταξὺ τῶν συγκεντρωμένων φέρεται νὰ βρισκόταν καὶ ὁ νεαρὸς Νῖκος Μιχαλολιάκος, —ὁ ὁποῖος χρόνια ἀργότερα θὰ ἀναδεικνυόταν σὲ ἡγέτη καὶ ἱδρυτὴ τῆς Χρυσῆς Αὐγῆς. Σκοπός τους ἦταν νὰ συνδράμουν τὶς δυνάμεις καταστολῆς στὴν προσπάθειά τους νὰ καταστείλουν τὴν ἐξέγερση· ὡστόσο, ἡ παρέμβαση ἑνὸς ἀγήματος ἀστυνομικῶν, τὸ ὁποῖο δὲν ἀντιλήφθηκε τὴν ταυτότητά τους, ὁδήγησε στὴ διασπορά τους. Σημειωτέον, ὅτι, ὁρισμένα μέλη τῆς ὁμάδας αὐτῆς, ὅπως ὁ Ἠλίας Τσιαπούρης, κατηγορήθηκαν ὅτι, μαζὶ μὲ ἄλλους παρακρατικούς, πυροβολοῦσαν διαδηλωτὲς ἀπ’ τὴν ταράτσα τοῦ Ὑπουργείου Δημοσίας Τάξεως.

ΤΗΝ 17Η ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ, ΩΡΑ 03:00 ΤΑ ΞΗΜΕΡΩΜΑΤΑ, ἐνῷ οἱ διαπραγματεύσεις μεταξὺ τῶν φοιτητῶν καὶ τῶν ἀρχῶν, μὲ σκοπὸ τὴν εἰρηνικὴ ἐκκένωση τοῦ χώρου τοῦ Πολυτεχνείου, βρίσκονταν σὲ κρίσιμη φάση, ἡ μεταβατικὴ κυβέρνηση ἔλαβε τὴν ἀπόφαση γιὰ στρατιωτικὴ ἐπέμβαση. Ἕνα ἐκ τῶν πέντε τεθωρακισμένων ὀχημάτων ποὺ εἶχαν παραταχθεῖ ἔξωθεν τοῦ Ἱδρύματος, κατόπιν σχετικῆς διαταγῆς, προέβη στὸν ἐμβολισμὸ τῆς κεντρικῆς πύλης. Κατὰ τὴν εἴσοδο τοῦ ἅρματος, ἀναφέρθηκε ἀπὸ μάρτυρες ὅτι: «συνεθλίβησαν φοιτητὲς ποὺ βρίσκονταν πίσω ἀπ’ τὴν πύλη». Ὡστόσο, οἱ μαρτυρίες αὐτὲς δὲν ἐπιβεβαιώθηκαν ποτὲ καὶ δὲν βρέθηκαν λείψανα θανόντων. Τὸ πόρισμα τοῦ εἰσαγγελέα Τσεβά, χαρακτηρίζει τὸ συμβὰν ὡς: «λίαν πιθανόν, ἀλλὰ ἀνεπιβεβαίωτο». Ἀπ’ τὰ συντρίμμια τῆς πύλης, τραυματίστηκε σοβαρὰ ἡ φοιτήτρια Πέπη Ρηγοπούλου.

Ὁ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ, λειτουργῶντας ἀδιάλειπτα ἀπὸ τὴν ἔναρξη τῆς ἐξέγερσης, μετέδιδε ἐκκλήσεις πρὸς τοὺς στρατιῶτες νὰ μὴν ὑπακούσουν στὶς διαταγὲς τῶν ἀνωτέρων τους: —«Στρατιῶτες, εἴμαστε ἀδέλφια! Μὴν πυροβολεῖτε! Εἴμαστε ἄοπλοι!», ἀκουγόταν ἀπ’ τὰ μεγάφωνα. Λίγο πρὶν τὴν εἰσβολή, ὁ ἐκφωνητὴς Δημήτρης Παπαχρῆστος ἀπήγγειλε τὸν Ἐθνικὸ Ὕμνο, σὲ μιὰ συγκλονιστικὴ στιγμὴ ποὺ ἔμεινε χαραγμένη στὴ μνήμη ὅσων τὴν ἔζησαν. Οἱ ἐναπομείναντες φοιτητές, συγκεντρωμένοι στὸ προαύλιο, ἔψαλλαν τὸν Ἐθνικὸ Ὕμνο, ἀψηφῶντας τὸν κίνδυνο.

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΤΗΣ ΠΥΛΗΣ, εἰσῆλθε μία μονάδα στρατιωτῶν (Λ.Ο.Κ.), ὁδηγῶντας τοὺς φοιτητὲς πρὸς τὴν ἔξοδο τῆς ὁδοῦ Στουρνάρη. Οἱ στρατιῶτες φέρονταν μὲ σχετικὴ συγκράτηση, ἀποφεύγοντας τὴ χρήση βίας. Στὴν ὁδὸ Στουρνάρη, φοιτητὲς ἦρθαν ἀντιμέτωποι μὲ ἀστυνομικὲς δυνάμεις, οἱ ὁποῖες τοὺς ἐπιτέθηκαν. Οἱ ἀστυνομικοὶ ἔκαναν χρήση δακρυγόνων καὶ γκλόμπ, ἐνῷ ἀκούστηκαν καὶ πυροβολισμοί. Σύμφωνα μὲ τὸ πόρισμα τοῦ εἰσαγγελέα Τσεβά, στρατιῶτες τῶν Λ.Ο.Κ. πῆραν τὴν πρωτοβουλία νὰ προστατεύσουν τοὺς φοιτητὲς καὶ σὲ ὁρισμένες περιπτώσεις ἐμπόδισαν τὴν ἀστυνομία νὰ ἀσκήσει περαιτέρω βία. Πολλοὶ φοιτητὲς ἀναζήτησαν καταφύγιο σὲ γειτονικὰ οἰκήματα.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΣΚΟΠΕΥΤΕΣ, ΕΓΚΑΤΕΣΤΗΜΕΝΟΙ ΣΕ ΤΑΡΑΤΣΕΣ, ἄνοιξαν πῦρ, ἐνῷ στελέχη τῆς Κ.Υ.Π. ἐπιδόθηκαν σὲ διώξεις. Λίγο πρὶν τὴν εἰσβολὴ τῶν τεθωρακισμένων στὸν χῶρο τοῦ Πολυτεχνείου, ὁ ἐκφωνητὴς τοῦ ραδιοφωνικοῦ σταθμοῦ, Δημήτρης Παπαχρῆστος, ἀπήγγειλε τὸν Ἐθνικὸ Ὕμνο, σὲ μιὰ ὕστατη ἔκφραση ἐθνικῆς ὑπερηφάνειας, ἀντίστασης καὶ συμφιλίωσης. Ἡ μετάδοση τοῦ σταθμοῦ, ὁ ὁποῖος εἶχε ἀποτελέσει τὸ βασικὸ μέσο ἐπικοινωνίας τῶν ἐξεγερμένων φοιτητῶν μὲ τὸν ἔξω κόσμο, διακόπηκε αἰφνιδίως, σηματοδοτῶντας τὴν ἐπικράτηση τῆς βίας καὶ τὴν καταστολὴ τῆς ἐξέγερσης.

ΤΑ ΑΔΙΑΜΦΙΣΒΗΤΗΤΑ ΘΥΜΑΤΑ:

1. Ο ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΚΟΝΤΟΜΑΡΗΣ τοῦ Ἀναστασίου, νομικὸς καὶ πρώην βουλευτὴς Κερκύρας μὲ τὴν Ἕνωση Κέντρου, ἄφησε τὴν τελευταία του πνοὴ στὶς 16 Νοεμβρίου 1973, σὲ ἡλικία 57 ἐτῶν. Τὴ μοιραία ἐκείνη ἡμέρα, περὶ ὥρα 20:30 – 21:00, ἐνῷ εὑρισκόταν στὴ συμβολὴ τῶν ὁδῶν Γεωργίου Σταύρου καὶ Σταδίου, ὑπέστη ἀνακοπὴ καρδιᾶς, ἡ ὁποία προκλήθηκε ἀπ’ τὴν εἰσπνοὴ δακρυγόνων ἀερίων, ριφθέντων ἀπὸ τὶς ἀστυνομικὲς δυνάμεις κατὰ τὴ διάρκεια τῶν φοιτητικῶν διαδηλώσεων. Ὁ ἄτυχος δικηγόρος μεταφέρθηκε ἐσπευσμένα στὸν Σταθμὸ Πρώτων Βοηθειῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ, ὅπου δυστυχῶς διαπιστώθηκε ὁ θάνατός του.

2. Ο ΔΙΟΜΗΔΗΣ ΚΟΜΝΗΝΟΣ, 17 ἐτῶν, μαθητὴς καὶ κάτοικος τῆς ὁδοῦ Λευκάδος ἀριθμὸς 7 στὴν Ἀθήνα, ἔπεσε θῦμα τῆς βίας τῶν γεγονότων τῆς 16ης Νοεμβρίου 1973. Περὶ ὥρα 21:30 – 21:45, ἐνῷ συμμετεῖχε σὲ διαδήλωση στὴ συμβολὴ τῶν ὁδῶν Ἀβέρωφ καὶ Μάρνη, δέχθηκε πυρὰ ἀπὸ ἄνδρες τῆς φρουρᾶς τοῦ Ὑπουργείου Δημοσίας Τάξεως, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ τραυματιστεῖ θανάσιμα στὴν καρδιακὴ χώρα. Ὁ ἄτυχος νέος μεταφέρθηκε ἀρχικὰ στὸν Σταθμὸ Πρώτων Βοηθειῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ, ὅπου διαπιστώθηκε ὁ θάνατός του, καὶ στὴ συνέχεια ἡ σορός του μεταφέρθηκε στὸ Ρυθμιστικὸ Κέντρο Ἀθηνῶν —τὸ ὁποῖο ἀντιστοιχεῖ στὸ σημερινὸ Γενικὸ Κρατικὸ Νοσοκομεῖο.

3. Ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΜΙΧΑΗΛ, 57 ἐτῶν, ἐμπειρογνώμων ἀσφαλιστικῆς ἑταιρείας καὶ κάτοικος Περιστερίου Ἀττικῆς, ἀπεβίωσε τὴν 16η Νοεμβρίου 1973, ὑπὸ τραγικὲς συνθῆκες. Ἐνῷ βρισκόταν μεταξὺ τῶν ὁδῶν Μπουμπουλίνας καὶ Σόλωνος, περὶ ὥρα 21:00 – 22:30, κατὰ τὴ διάρκεια τῶν φοιτητικῶν διαδηλώσεων, ὁ ἄτυχος ἄνδρας προσβλήθηκε ἀπὸ δακρυγόνα ἀέρια, ριφθέντα ἀπὸ τὶς ἀστυνομικὲς δυνάμεις. Ἡ εἰσπνοὴ τῶν ἀερίων προκάλεσε ἀπόφραξη τῆς ἀριστερᾶς στεφανιαίας ἀρτηρίας, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ μεταφερθεῖ ἡμιθανὴς στὸν Σταθμὸ Πρώτων Βοηθειῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ, ὅπου, δυστυχῶς, ἐξέπνευσε.

4. Η TORIL MARGRETHE ENGELAND, μιὰ 22χρονη φοιτήτρια ἀπὸ τὸ Molde της Νορβηγίας, βρέθηκε στὴν Ἀθήνα τὴν ἡμέρα τῆς ἐξέγερσης τοῦ Πολυτεχνείου, στὶς 16 Νοεμβρίου 1973. Δυστυχῶς, ἡ παρουσία της στὴν ἑλληνικὴ πρωτεύουσα σημαδεύτηκε ἀπὸ τραγωδία. Γύρω στὶς 11:30 τὸ βράδυ, ἐνῷ βρισκόταν κοντὰ στὸ Ὑπουργεῖο Δημοσίας Τάξεως, τραυματίστηκε θανάσιμα στὸ στῆθος ἀπὸ σφαῖρες ποὺ προέρχονταν ἀπὸ τὴ φρουρὰ τοῦ Ὑπουργείου. Διαδηλωτὲς ποὺ βρίσκονταν κοντὰ στὸ σημεῖο ἔσπευσαν νὰ βοηθήσουν τὴ νεαρὴ κοπέλα, μεταφέροντάς τη στὸ κοντινὸ ξενοδοχεῖο «Ἀκροπόλ». Δυστυχῶς, παρὰ τὶς προσπάθειές τους, ἡ Toril εἶχε ἤδη ὑποκύψει στὰ τραύματά της. Ἀργότερα, ἡ σορός της μεταφέρθηκε στὸν Σταθμὸ Πρώτων Βοηθειῶν τοῦ Ι.Κ.Α. Στὴν ἀρχικὴ ἀναφορὰ τῆς Ἀστυνομίας, ἡ Toril λανθασμένα ἀναγνωρίστηκε ὡς «Αἰγυπτία Τουρὶλ Τεκλέτ». Αὐτὸ τὸ λάθος, δυστυχῶς, ἐξακολουθεῖ νὰ ἐμφανίζεται σὲ κάποιους «καταλόγους νεκρῶν» τοῦ Πολυτεχνείου, παραποιῶντας τὴν ἱστορικὴ ἀλήθεια καὶ ἀδικῶντας τὴ μνήμη τῆς νεαρῆς Νορβηγίδας.

5. Ο ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΦΑΜΕΛΛΟΣ, 26 ἐτῶν, ἰδιωτικὸς ὑπάλληλος, μὲ καταγωγὴ ἀπὸ τὸν Πύργο Ἠλεῖας καὶ κάτοικος τῆς ὁδοῦ Κάσου ἀριθμὸς 1 στὴν Κυψέλη, ἔχασε τὴ ζωὴ τοῦ κατὰ τὴ διάρκεια τῶν τραγικῶν γεγονότων τῆς 16ης Νοεμβρίου 1973. Περὶ ὥρα 23:30, ἐνῷ βρισκόταν πλησίον τοῦ Ὑπουργείου Δημοσίας Τάξεως, δέχθηκε θανάσιμο τραῦμα στὸ κεφάλι ἀπὸ πυρὰ ποὺ προῆλθαν ἀπὸ τὴ φρουρὰ τοῦ Ὑπουργείου. Διαδηλωτὲς ποὺ παρευρίσκονταν στὸ σημεῖο ἔσπευσαν νὰ μεταφέρουν τὸν αἱμόφυρτο νέο στὸν Σταθμὸ Πρώτων Βοηθειῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ. Δυστυχῶς, ὁ Βασίλειος Φάμελλος ὑπέκυψε στὰ τραύματά του. Ἡ σορός του μεταφέρθηκε στὴ συνέχεια στὸ Ρυθμιστικὸ Κέντρο Ἀθηνῶν.

6. Ο ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΑΜΟΥΡΗΣ, 22 ἐτῶν, φοιτητὴς τοῦ Παντείου Πανεπιστημίου καὶ καταγόμενος ἀπὸ τὴν Πάτρα, ἔχασε τὴ ζωὴ τοῦ κατὰ τὴ διάρκεια τῶν τραγικῶν γεγονότων τῆς 16ης Νοεμβρίου 1973. Ὁ ἄτυχος νέος, κάτοικος τῆς πλατείας Κουντουριώτου ἀριθμὸς 7 στὸ Κουκάκι, βρισκόταν στὴν εὐρύτερη περιοχὴ τοῦ Πολυτεχνείου —συγκεκριμένα στὴ συμβολὴ τῶν ὁδῶν Καλλιδρομίου καὶ Ζωσιμάδων— περὶ ὥρα 24:00, ὅταν δέχθηκε θανάσιμο τραῦμα στὸν τράχηλο ἀπὸ πυρὰ ἀστυνομικῶν. Ἀμέσως μετὰ τὸν τραυματισμὸ τοῦ, μεταφέρθηκε στὸ πρόχειρο ἰατρεῖο ποὺ εἶχε στηθεῖ ἐντὸς τοῦ Πολυτεχνείου, ὅπου παρὰ τὶς προσπάθειες τῶν παρευρισκομένων, ἐξέπνευσε. Στὴ συνέχεια, ἡ σορός του μεταφέρθηκε στὸν Σταθμὸ Πρώτων Βοηθειῶν τοῦ Ι.Κ.Α. Ἀξίζει νὰ σημειωθεῖ ὅτι στὴν ἀρχικὴ ἀναφορὰ τῆς Ἀστυνομίας, τὸ ὄνομά του εἶχε ἀναφερθεῖ λανθασμένα ὡς «Χαμουρλής», γεγονὸς ποὺ καταδεικνύει τὴ σύγχυση καὶ τὴν ἔλλειψη ἀκρίβειας ποὺ ἐπικρατοῦσε κατὰ τὴ διάρκεια τῶν γεγονότων.

7. Ο ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΣ, 35 ἐτῶν, οἰκοδόμος μὲ καταγωγὴ ἀπὸ τά Καλάβρυτα καὶ κάτοικος Περιστερίου Ἀττικῆς, ὑπέστη βαρύτατα τραύματα κατὰ τὴ διάρκεια τῶν γεγονότων τῆς 16ης Νοεμβρίου 1973 στὴν περιοχὴ τοῦ Πολυτεχνείου. Κατὰ τὶς βραδυνὲς ὧρες, ὁ ἄτυχος ἄνδρας προσβλήθηκε ἀρχικὰ ἀπὸ δακρυγόνα ἀέρια καὶ στὴ συνέχεια δέχθηκε βίαιη ἐπίθεση ἀπὸ ἀστυνομικοὺς μὲ συμπαγεῖς ράβδους. Συνεπεία τῶν χτυπημάτων ποὺ ὑπέστη, ὁ Δημήτριος Κυριακόπουλος ὑπέστη ὀξεῖα ρήξη ἀορτῆς. Παρὰ τὶς προσπάθειες τῶν ἰατρῶν, ὁ τραυματίας ὑπέκυψε στὰ τραύματά του τρεῖς ἡμέρες ἀργότερα, στὶς 19 Νοεμβρίου 1973, ἐνῷ μεταφερόταν ἐσπευσμένα στὸν Σταθμὸ Πρώτων Βοηθειῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ.

8. Ο ΣΠΥΡΟΣ ΜΑΡΙΝΟΣ τοῦ Διονυσίου, γνωστὸς καὶ ὡς «Γεωργαράς», ἡλικίας 31 ἐτῶν, ἐργαζόταν ὡς ἰδιωτικὸς ὑπάλληλος καὶ καταγόταν ἀπὸ τὴν Ἐξωχώρα Ζακύνθου. Τὴ νύχτα τῆς 16ης Νοεμβρίου 1973, ἐνῷ βρισκόταν στὴν περιοχὴ γύρω ἀπὸ τὸ Πολυτεχνεῖο, δέχθηκε ἄγρια ἐπίθεση ἀπὸ ἀστυνομικούς, οἱ ὁποῖοι τὸν χτύπησαν μὲ βαριὲς ράβδους, προκαλῶντας του σοβαρὲς κρανιοεγκεφαλικὲς κακώσεις. Διακομίστηκε στὸ Θεραπευτήριο Πεντέλης, ὅπου, παρὰ τὶς προσπάθειες, ὑπέκυψε τὴ Δευτέρα, 19 Νοεμβρίου 1973, ἐξ αἰτίας ὀξέος ἀγγειακοῦ ἐγκεφαλικοῦ ἐπεισοδίου. Ἡ ταφή του ἔγινε στὴν ἰδιαίτερη πατρίδα του, ὅπου, στὶς 9 Σεπτεμβρίου 1974, τελέστηκε μνημόσυνο πρὸς τιμὴν τῆς μνήμης του.

9. Ο ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΜΑΡΚΟΥΛΗΣ τοῦ Πέτρου, ἡλικίας 24 ἐτῶν, καταγόμενος ἀπὸ τὸ Παρθένι Θεσσαλονίκης καὶ διαμένων στὴν ὁδὸ Χρηστομάνου 67, Σεπόλια, Ἀθήνα, ἐργαζόταν ὡς ἐργάτης. Τὸ πρωὶ τῆς 17ης Νοεμβρίου 1973, ἐνῷ περπατοῦσε στὴν πλατεῖα Βάθης, τραυματίστηκε σοβαρὰ στὴν κοιλιακὴ χώρα ἀπὸ πυρὰ στρατιωτικῆς περιπόλου. Μεταφέρθηκε ἐσπευσμένα στὸ Ρυθμιστικὸ Κέντρο Ἀθηνῶν, ὅπου ὑπέκυψε στὰ τραύματά του τὴ Δευτέρα, 19 Νοεμβρίου 1973.

10. Η ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ, σύζυγος τοῦ Ἀγγελῇ, ἡλικίας 76 ἐτῶν, διέμενε στὴ συμβολὴ τῶν ὁδῶν Κέννεντυ καὶ Καλύμνου, στοὺς Ἁγίους Ἀναργύρους Ἀττικῆς. Τὸ πρωὶ τῆς 17ης Νοεμβρίου 1973, γύρω στὶς 10:00, ἐνῷ βρισκόταν στὴν αὐλὴ τοῦ σπιτιοῦ της, τραυματίστηκε στὴν πλάτη ἀπὸ ἀδέσποτη σφαῖρα. Μεταφέρθηκε στὴν κλινικὴ «Παμμακάριστος» στὰ Κάτω Πατήσια, ὅπου παρέμεινε νοσηλευόμενη γιὰ ἕναν μῆνα. Στὴ συνέχεια, ἐπέστρεψε στὸ σπίτι της, ὅμως ὑπέκυψε στὰ τραύματά της ἕξι μῆνες ἀργότερα, τὸν Μάϊο τοῦ 1974.

11. Ο ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΚΑΡΑΓΕΩΡΓΗΣ τοῦ Ἀγαμέμνονα, 19 ἐτῶν, ἐργαζόταν ὡς οἰκοδόμος καὶ διέμενε στὴν ὁδὸ Μιαούλη 38, στὸ Νέο Ἡράκλειο Ἀττικῆς. Τὸ πρωὶ τῆς 17ης Νοεμβρίου 1973, στὶς 10:15, ἐνῷ συμμετεῖχε σὲ διαδήλωση στὴν ὁδὸ Πατησίων, στὸ σημεῖο ἀνάμεσα στοὺς κινηματογράφους «ΑΕΛΩ» καὶ «ΕΛΛΗΝΙΣ», τραυματίστηκε σοβαρὰ ἀπὸ ριπὴ πολυβόλου. Τὰ πυρὰ προῆλθαν ἀπὸ περίπολο πεζοναυτῶν ποὺ ἐπέβαινε σὲ τεθωρακισμένο ὄχημα. Μεταφέρθηκε στὸ νοσοκομεῖο Κ.Α.Τ., ὅπου, παρὰ τὶς ἰατρικὲς προσπάθειες, κατέληξε ἔπειτα ἀπὸ 12 ἡμέρες, στὶς 30 Νοεμβρίου 1973.

12. Ο ΜΑΡΚΟΣ ΚΑΡΑΜΑΝΗΣ τοῦ Δημητρίου, 23 ἐτῶν, ἠλεκτρολόγος, καταγόμενος ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ καὶ διαμένων στὴν ὁδὸ Χίου 35, στὸ Αἰγάλεω, ἔχασε τὴ ζωή του τὸ πρωὶ τῆς 17ης Νοεμβρίου 1973. Περὶ τὶς 10:30, ἐνῷ βρισκόταν στὴν ταράτσα πολυκατοικίας ἐπὶ τῆς πλατείας Αἰγύπτου 1, δέχθηκε μοιραία πυρὰ στὸ κεφάλι. Τὰ πυρὰ προῆλθαν ἀπὸ τὴ στρατιωτικὴ φρουρὰ ποὺ εἶχε στήσει ἐνέδρα στὴν ταράτσα τοῦ κτιρίου τοῦ Ο.Τ.Ε., ὑπὸ τὶς ἐντολὲς τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ Ἰωάννη Αὐμπέρη τοῦ 573ου Τάγματος Πεζικοῦ. Μεταφέρθηκε στὴν κλινικὴ «Παντάνασσα» στὴν πλατεῖα Βικτωρίας, ὅπου διαπιστώθηκε ὁ θάνατός του.

13. Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΠΑΡΤΙΔΗΣ του Εὐστρατίου, 16 ἐτῶν, μαθητὴς ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ, διέμενε στὴν ὁδὸ Ἁγίας Λαύρας 80, στὴν Ἀθήνα. Τὸ πρωὶ τῆς 17ης Νοεμβρίου 1973, μεταξὺ 10:30 καὶ 11:00, καθὼς περπατοῦσε στὴ διαστολὴ τῶν ὁδῶν Πατησίων καὶ Κότσικα, τραυματίστηκε θανάσιμα στὴν κοιλιὰ ἀπὸ πυρὰ στρατιωτικῆς φρουρᾶς ποὺ εἶχε ἐγκατασταθεῖ στὴν ταράτσα τοῦ κτιρίου τοῦ Ο.Τ.Ε., —αὐτουργὸς ὁ ἀνθυπολοχαγὸς Ἰωάννης Δυμπέρης τοῦ 573ου Τάγματος Πεζικοῦ. Μὲ σοβαρὰ διαμπερῆ τραύματα μεταφέρθηκε στὸ νοσοκομεῖο Κ.Α.Τ., ὅπου ὁ πατέρας του τὸν βρῆκε νεκρό.

14. Ο ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ, 60 ἐτῶν, διευθυντὴς ταμείου ἀλευροβιομηχάνων καὶ κάτοικος τῆς ὁδοῦ Ἀριστομένους ἀριθμὸς 105 στὴν Ἀθήνα, ἀπεβίωσε τὴν 17η Νοεμβρίου 1973. Περὶ ὥρα 11:30, ἐνῷ εὑρισκόταν στὴν πλατεῖα Ὁμονοίας, ὁ ἄτυχος ἄνδρας προσβλήθηκε ἀπὸ δακρυγόνα ἀέρια, ριφθέντα ἀπὸ τὶς ἀστυνομικὲς δυνάμεις. Ἡ εἰσπνοὴ τῶν ἀερίων προκάλεσε ἔμφραγμα τοῦ μυοκαρδίου, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ μεταφερθεῖ ἐσπευσμένα στὸν Σταθμὸ Πρώτων Βοηθειῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ. Δυστυχῶς, παρὰ τὶς προσπάθειες τῶν ἰατρῶν, ὁ Δημήτριος Παπαϊωάννου ἐξέπνευσε.

15. Ο ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΕΡΙΤΣΙΔΗΣ, 47 ἐτῶν, ἐφοριακὸς ὑπάλληλος καὶ κάτοικος τῆς ὁδοῦ Ἐλπίδος, ἀριθμὸς 29 στὸ Νέο Ἡράκλειο Ἀττικῆς, τὴν 17η Νοεμβρίου 1973, περὶ ὥρα 12:00, ἐνῷ εὑρισκόταν ἐντὸς τοῦ αὐτοκινήτου του στὰ Νέα Λιόσια, δέχθηκε θανάσιμο τραῦμα στὸ κεφάλι ἀπὸ ἀδέσποτα πυρά, τὰ ὁποῖα διέσχισαν τὸν οὐρανὸ τοῦ ὀχήματος. Ὁ ἄτυχος ἄνδρας μεταφέρθηκε ἐσπευσμένα στὸ Ρυθμιστικὸ Κέντρο Ἀθηνῶν —τὸ ὁποῖο ἀντιστοιχεῖ στὸ σημερινὸ Γενικὸ Κρατικὸ Νοσοκομεῖο— ὅπου, δυστυχῶς, ὑπέκυψε στὰ τραύματά του αὐθημερόν.

16. Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΜΠΕΚΙΑΡΗ, 17 ἐτῶν, ἐργαζόμενη μαθήτρια μὲ καταγωγὴ ἀπὸ τὰ Ἀμπελάκια Βάλτου Αἰτωλοακαρνανίας καὶ κάτοικος τῆς ὁδοῦ Μεταγένους ἀριθμὸς 8 στὸν Νέο Κόσμο, ἀπεβίωσε τὴν 17η Νοεμβρίου 1973, περὶ ὥρα 12:00 τὸ μεσημέρι, ἐνῷ εὑρισκόταν στὴν ταράτσα τῆς οἰκίας της, ἡ ἄτυχη νεαρὴ δέχθηκε θανάσιμο τραῦμα στὸν αὐχένα ἀπὸ ἀδέσποτα πυρά. Μεταφέρθηκε ἀρχικὰ στὸ Ρυθμιστικὸ Κέντρο Ἀθηνῶν (Γενικὸ Κρατικὸ Νοσοκομεῖο) καὶ στὴ συνέχεια στὸ νοσοκομεῖο «Εὐαγγελισμός», ὅπου, δυστυχῶς, ὑπέκυψε στὰ τραύματά της αὐθημερόν.

17. Ο ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΘΕΟΔΩΡΑΣ, 5 ἐτῶν, κάτοικος τῆς ὁδοῦ Ἀνακρέοντος ἀριθμὸς 2 στοὺς Ζωγράφου, περὶ ὥρα 13:00, ἐνῷ διέσχιζε μὲ τὴ μητέρα του τὴ συμβολὴ τῆς ὁδοῦ Ὀρεινῆς Ταξιαρχίας καὶ τῆς λεωφόρου Παπάγου στοῦ Ζωγράφου, δέχθηκε θανάσιμο τραῦμα στὸ κεφάλι ἀπὸ πυρὰ στρατιωτικῆς περιπόλου. Ἡ περίπολος, μὲ ἐπί κεφαλῆς ἀξιωματικό —πιθανῶς τὸν ἴλαρχο Σπυρίδωνα Σταθάκη τοῦ Κέντρου Ἐκπαίδευσης Τεθωρακισμένων—, βρισκόταν ἀκροβολισμένη στὸν λόφο τοῦ Ἁγίου Θεράποντος. Ὁ ἄτυχος Δημήτριος ἐξέπνευσε ἀκαριαία. Ἡ μεταφορά του στὸ Νοσοκομεῖο Παίδων ἔγινε μόνο γιὰ τὴ διαπίστωση τοῦ θανάτου του.

18. Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ (ΜΠΑΣΡΙ) ΚΑΡΑΚΑΣ, 43 ἐτῶν, Ἀφγανὸς ὑπήκοος τουρκικῆς καταγωγῆς, ἀσκοῦσε τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ταχυδακτυλουργοῦ καὶ διέμενε στὴν ὁδὸ Μύρων ἀριθμὸς 10 στὸν Ἅγιο Παντελεήμονα. Τὴν 17η Νοεμβρίου 1973, περὶ ὥρα 13:00, ἐνῷ βάδιζε μὲ τὸν 13χρονο υἱό του στὴ συμβολὴ τῶν ὁδῶν Χέϋδεν καὶ Ἀχαρνῶν, ὁ ἄτυχος ἄνδρας δέχθηκε ριπὴ μυδραλίου ἀπὸ τεθωρακισμένο στρατιωτικὸ ὄχημα, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ τραυματιστεῖ θανάσιμα στὴν κοιλιακὴ χώρα. Ἡ σορός του μεταφέρθηκε ἀπ’ εὐθείας στὸ νεκροτομεῖο, ὅπου διαπιστώθηκε ὁ θάνατός του.

19. Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ, 59 ἐτῶν, συνταξιοῦχος ἐφοριακός, μὲ καταγωγὴ ἀπὸ τὸ Κεράσοβο Αἰτωλοακαρνανίας καὶ κάτοικος τῆς ὁδοῦ Νάξου ἀριθμὸς 116 στὴν Ἀθήνα, ἔχασε τὴ ζωή του τὴν 18η Νοεμβρίου 1973, δύο ἡμέρες μετὰ τὴν ἐξέγερση τοῦ Πολυτεχνείου. Περὶ ὥρα 13:30, ἐνῷ βάδιζε μὲ τὶς ἀνήλικες κόρες του στὴ συμβολὴ τῶν ὁδῶν Δροσοπούλου καὶ Κύθνου, ἀπέναντι ἀπὸ τὸ ΙΣΤ’ Ἀστυνομικὸ Τμῆμα, ὁ ἄτυχος ἄνδρας βρέθηκε ἐν μέσῳ πυροβολισμῶν προερχόμενων ἀπὸ ἀστυνομικοὺς τοῦ ἐν λόγῳ τμήματος. Τὸ τραγικὸ αὐτὸ περιστατικὸ προκάλεσε στὸν Ἀλέξανδρο Παπαθανασίου συγκοπὴ καρδιᾶς. Μεταφέρθηκε ἐσπευσμένα στὸν Σταθμὸ Πρώτων Βοηθειῶν, ὅπου, δυστυχῶς, διαπιστώθηκε ὁ θάνατός του.

20. Ο ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΟΥΜΠΟΣ, 63 ἐτῶν, βιοτέχνης λευκοσιδηρουργίας· ἥρωας τοῦ ἀλβανικοῦ μετώπου μὲ καταγωγὴ ἀπὸ τὴν Καρδίτσα (Σοφᾶδες) καὶ κάτοικος τῆς ὁδοῦ Ἀμαλιάδος ἀριθμὸς 12 στὸν Κολωνό, ὑπέστη βαρύτατο τραυματισμὸ κατὰ τὴ διάρκεια τῶν ταραχῶν ποὺ ἔλαβαν χώρα στὴν Ἀθήνα τὴν 18η Νοεμβρίου 1973, δύο ἡμέρες μετὰ τὴν ἐξέγερση τοῦ Πολυτεχνείου. Περὶ ὥρα 11:00 – 12:00, ἐνῷ βάδιζε στὴ συμβολὴ τῶν ὁδῶν Γ’ Σεπτεμβρίου καὶ Καποδιστρίου, δέχθηκε πυρὰ μυδραλίου ἀπὸ τεθωρακισμένο στρατιωτικὸ ὄχημα, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ τραυματιστεῖ σοβαρὰ στὴ λεκάνη. Ὁ ἄτυχος ἄνδρας μεταφέρθηκε ἀρχικὰ στὸν Σταθμὸ Πρώτων Βοηθειῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ, στὴ συνέχεια στὸ Ρυθμιστικὸ Κέντρο Ἀθηνῶν καὶ τέλος στὸ Κ.Α.Τ. Παρὰ τὶς προσπάθειες τῶν ἰατρῶν, ὁ Ἀνδρέας Κοῦμπος ὑπέκυψε στὰ τραύματά του τὴν 30ὴ Ἰανουαρίου 1974.

21. Ο ΜΙΧΑΗΛ ΜΥΡΟΓΙΑΝΝΗΣ, 20 ἐτῶν, ἠλεκτρολόγος στὸ ἐπάγγελμα, μὲ καταγωγὴ ἀπὸ τὴ Μυτιλήνη καὶ μόνιμη κατοικία στὴν ὁδὸ Ἀσημάκη Φωτήλα ἀριθμὸς 8 στὴν Ἀθήνα, ἔχασε τὴ ζωὴ τοῦ μὲ τραγικὸ τρόπο τὸ μεσημέρι τῆς 18ης Νοεμβρίου 1973. Συγκεκριμένα, στὶς 12:00, ἐνῷ διέσχιζε τὴ διασταύρωση τῶν ὁδῶν Πατησίων καὶ Στουρνάρη, δέχθηκε θανάσιμο πυροβολισμὸ στὸ κεφάλι ἀπὸ ἀξιωματικὸ τοῦ Στρατοῦ. Δράστης ἦταν ὁ Συνταγματάρχης Νικόλαος Ντερτιλής. Ὁ ἄτυχος νέος μεταφέρθηκε ἀρχικὰ στὸν Σταθμὸ Πρώτων Βοηθειῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ σὲ κωματώδη κατάσταση καὶ στὴ συνέχεια στὸ Ρυθμιστικὸ Κέντρο Ἀθηνῶν, ὅπου καὶ ἐξέπνευσε τὴν ἴδια ἡμέρα.

22. Ο ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΠΑΝΤΕΛΕΑΚΗΣ, 44 ἐτῶν, δικηγόρος, μὲ καταγωγὴ ἀπὸ τὴν Κροκέα Λακωνίας καὶ μόνιμη κατοικία στὴν ὁδὸ Φερρῶν ἀριθμὸς 5 στὴν Ἀθήνα, ὑπέστη θανάσιμο τραυματισμὸ κατὰ τὰ γεγονότα τῆς 18ης Νοεμβρίου 1973. Περὶ ὥρα 12:00 μὲ 12:30 τὸ μεσημέρι, ἐνῷ διέσχιζε τὴ διασταύρωση τῶν ὁδῶν Πατησίων καὶ Γλάδστωνος, ἔπεσε θῦμα πυρῶν ἀπὸ διερχόμενο ἅρμα μάχης. Ἀμέσως μετὰ τὸ συμβάν, μεταφέρθηκε στὸ Ρυθμιστικὸ Κέντρο Ἀθηνῶν, ὅπου καὶ νοσηλεύτηκε ἕως τὶς 27 Δεκεμβρίου 1973, ὁπότε καὶ ἐξέπνευσε.

23. Ο ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΚΟΛΙΝΙΑΤΗΣ, 47 ἐτῶν, μὲ καταγωγὴ ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ καὶ μόνιμη κατοικία στὴν ὁδὸ Νικοπόλεως ἀριθμὸς 4 στὸ Καματερὸ Ἀττικῆς, ἔπεσε θῦμα ἀστυνομικῆς βίας κατὰ τὴ διάρκεια τῶν γεγονότων τῆς 18ης Νοεμβρίου 1973. Ὑπέστη βαρύτατες κρανιοεγκεφαλικὲς κακώσεις ἀπὸ χτυπήματα ποὺ δέχθηκε μὲ συμπαγεῖς ράβδους ἀπὸ ἀστυνομικούς. Παρὰ τὶς προσπάθειες τῶν ἰατρῶν, ὑπέκυψε στὰ τραύματά του τρεῖς ἡμέρες ἀργότερα, στὶς 21 Νοεμβρίου 1973.

24. Ο ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΙΚΡΩΝΗΣ, 22 ἐτῶν, φοιτητὴς τοῦ τμήματος Ἠλεκτρολόγων Μηχανικῶν τοῦ Πανεπιστημίου Πατρῶν, μὲ καταγωγὴ ἀπὸ τὴν Ἄνω Ἀλισσὸ Ἀχαΐας, συμμετεῖχε ἐνεργὰ στὴν κατάληψη τοῦ Πανεπιστημίου Πατρῶν κατὰ τὰ γεγονότα τοῦ Νοεμβρίου 1973. Μετὰ τὴν καταστολὴ τῆς ἐξέγερσης, ὑπέστη βαρύτατη κακοποίηση ὑπὸ ἀδιευκρίνιστες συνθῆκες, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ ὑποστεῖ ρήξη ἥπατος. Παρὰ τὶς προσπάθειες τῶν ἰατρῶν, ὁ Ἰωάννης Μικρώνης ἐξέπνευσε στὶς 17 Δεκεμβρίου 1973 στὸ Λαϊκὸ Νοσοκομεῖο Ἀθηνῶν, ὅπου καὶ νοσηλευόταν. Οἱ ἀκριβεῖς συνθῆκες καὶ ὁ τόπος τοῦ τραυματισμοῦ του παραμένουν ἐπίμαχα, μὲ ὁρισμένες ἐνδείξεις νὰ ὑποδεικνύουν τὴν Πάτρα καὶ ἄλλες τὴν Ἀθήνα. Ἡ ὑπόθεση τοῦ θανάτου του παραμένει ὑπὸ διερεύνηση.

ΟΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΩΝ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΜΕΝΩΝ ΔΟΛΟΦΟΝΗΘΕΝΤΩΝ:

Α΄. Τὸ φωτογραφικὸ ὑλικὸ ἀντλεῖται ἀπὸ τὸ ἐρευνητικὸ ἔργο τοῦ Ἐθνικοῦ Ἱδρύματος Ἐρευνῶν, μὲ τίτλο: «Τεκμηριώνοντας τὰ γεγονότα τοῦ Νοεμβρίου 1973».

Β΄. Γιὰ τὴ σύνταξη τοῦ παρόντος κειμένου ἀξιοποιήθηκαν πληροφορίες προερχόμενες ἀπὸ μέσα ἀνοικτῆς πρόσβασης.